Bredevoort-Korenburgerveen

Korte beschrijving

Bredevoort
Bredevoort (Nedersaksisch: Brevoort) is een voormalige heerlijkheid en vestingstadje en was tot 1 januari 1818 een zelfstandige gemeente. Bredevoort is sindsdien gelegen in de gemeente Aalten in de Gelderse Achterhoek. Het heeft de titel Boekenstad vanwege de antiquariaten en tweedehandsboekwinkels. 

Grote Goor
Het Grote Goor is als natuurgebied aangelegd in het kader van de ruilverkaveling Winterswijk-West in 1999. Door het gebied stroomt de Schaarsbeek. De Schaarsbeek komt uit het Korenburgerveen en voert relatief schoon water aan. De beek slingert door het natuurgebied om het schone water optimaal te kunnen benutten. Ook zijn de oevers heel geleidelijk gemaakt zodat er brede oeverstroken zijn, De koeien kunnen zelfs door de beek naar de overkant lopen!

Lindearboretum
De linde werd vroeger veel aangepland op markante plaatsen en fungeerde vaak als gerechts- of herdenkingsboom. In de Achterhoek zijn in het verleden tal van wegen in het landschap beplant met de Hollandse linde. Doelstelling van het Nationaal Lindearboretum is om zoveel mogelijk, in Nederland winterharde linden te verzamelen en deze op een juiste manier te beheren voor zowel wetenschappelijke doeleinden als voor de praktijk.

Korenburgerveen
Het Vragenderveen is onderdeel van een groter gebied dat Korenburgerveen wordt genoemd. De SMW en de Vereniging Natuurmonumenten dragen samen de verantwoordelijkheid voor het beheer van het gebied.


Kenmerken

Startpunt: Bredevoort: parkeerplaats Bolwerkweg 1
Startlocatie: Gelderland, Nederland
Coördinaten N51.945000 E6.615000
Afstanden: 20, 14, 9 km
Type: Beek, Bos, Cultuur, Dorp, Meer, Park, Peel
Begaanbaar: Goed
Rolstoel: Niet toegankelijk
Honden: Niet overal toegestaan
Horeca: Onderweg
Gelopen op: 07-04-2018

Route informatie

Een GPS wandeling van 20 km bij Bredevoort.
Er zijn verkortingen van 14 en 9 km beschikbaar.
Horeca komt u onderweg en in Bredevoort tegen.
Naast de tracks zijn er ook routes van deze wandeling beschikbaar.

Honden zijn niet toegestaan bij de Slingeplas (tussen 1 mei en 1 oktober), in het Vestingpark St.-Bernardus en in het Korenburgerveen. 



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nlOngeveer elk jaar komen we zeker een keer langs bij Boerderijcamping Kortschot. Ook dit jaar was het welkom weer hartelijk. Onder het genot van een lekker kopje koffie vroegen we of er nog leuke nieuwe wandelroutes waren. Dat kwam goed uit. De VVV had net een foldertje met een wandeling van rond de 20 km liggen. 's Avonds even de wandeling op de GPS gezet en besloten om de 20 km in 2 etappes te lopen. De eerste met hond en de tweede zonder, maar met de kinderen die op bezoek waren. 

Ondanks dat er voor Pasen 2018 weinig fraai weer was voorspeld hadden we onderweg niets te klagen. Het was droog en prima wandelweer. Ook de omgeving was fraai en onderweg kwamen we meer dan voldoende afwisseling tegen.

GPSwalking.nlBetty, bedankt voor deze tip.   

We kozen voor een parkeerplaats in Bredevoort vanwaar we eerst de natuur in trokken en aan het einde van de wandeling het plaatsje Bredevoort hebben verkend. 

Bredevoort 
Bredevoort (Nedersaksisch: Brevoort) is een voormalige heerlijkheid en vestingstadje en was tot 1 januari 1818 een zelfstandige gemeente. Bredevoort is sindsdien gelegen in de gemeente Aalten in de Gelderse Achterhoek. Het heeft de titel Boekenstad vanwege de antiquariaten en tweedehandsboekwinkels. Bredevoort heeft 1.388 inwoners.

GPSwalking.nlDe naam Bredevoort is afgeleid van het woord voorde (Germaans: furdu, Oudsaksisch: foort(h)) dat oorspronkelijk "doorgang" of "doorwaadbare plaats" betekende. In dit geval gaat het om een brede doorgang, een zandrug door het moerasgebied.

Aan het eind van een zandrug werd het Kasteel Bredevoort gebouwd dat later met een voorburcht werd uitgebreid en zich uiteindelijk ontwikkelde tot een versterkte vestingstad. Dit is nog steeds te zien aan het Bastion Welgemoed waarop de molen "De Prins van Oranje" staat en een deel van de stadsgracht, restanten van de vestingwerken van Bredevoort. 

De vroegst bekende schriftelijke vermelding als Castrum Breidervort komt voor op de lijst met bezittingen van Filips I van Heinsberg, aartsbisschop van Keulen uit 1188, welke in die tijd drie aandelen van het kasteel Bredevoort bezit.

GPSwalking.nlOnder de heerlijkheid Bredevoort vielen naast het kasteel met voorburg Bredevoort, ook de dorpen Aalten, Dinxperlo en Winterswijk met hun buurtschappen. Na Herman en Johan van Bredevoort erfden de graaf van Lohn en de graaf van Steinfurt ieder een deel van de Heerlijkheid.

Omstreeks 1990 kampte Bredevoort met leegstand en een kwijnende middenstand. In een poging het tij te keren is vervolgens het plan opgevat een Boekenstad van Bredevoort te maken. Na werkbezoeken aan de boekensteden Hay-on-Wye (Wales) en Redu (België) en een peiling onder mogelijke belangstellenden werd het project Bredevoort Boekenstad gestart met als doel het weer meer leefbaar maken van de historische kern Bredevoort. 

GPSwalking.nlDat leidde er uiteindelijk toe dat Bredevoort in 1993 daadwerkelijk een boekenstad werd met talloze antiquariaten en boekenmarkten. In de loop van de tijd verplaatste een groot deel van de handel naar het internet, waardoor het aantal antiquariaten afnam.

Op het hoogtepunt waren er bijna dertig boekenwinkels, anno 2015 waren daar er nog zo'n zes van over. Daarentegen zijn er nu wel meerdere boekenmarkten per jaar.

Na 2015 fungeert de voormalige Koppelkerk, omgebouwd tot cultureel centrum en Boekencafé, als het centrum van de talloze boekenactiviteiten. Sindsdien is er ook meer aandacht voor de historie, kunst en cultuur in Bredevoort.

GPSwalking.nlIn de stilte tussen heide en moeras
Ongeveer 100 meter verderop aan uw rechterhand (aan de Kloosterdijk) werd in de 15e eeuw op de Schaersheide het Klooster 'Nazareth' of 'Schaer' gesticht.

De kanunniken van Windesheim kregen in 1429 deze locatie als een geschenk van de edelman Derck van Lintelo. Het is mogelijk dat hier voor die tijd al een kluizenaarsplaats was. De Windesheimers hoorden bij de vernieuwingsbeweging van de Moderne Devotie. Zij hadden hun klooster verlaten omdat zij het niet eens waren met de benoeming van een nieuwe bisschop in Utrecht. 

Toen het conflict voorbij was, keerde een deel van de mannen huiswaarts. De achtergebleven kloosterlingen bouwden het eenvoudige onderkomen uit door schenkingen ter ere Gods. Conraedt Slindewater uit Zutphen was zo'n grote schenker. Nazareth kende drie bouwperioden, waarvan de kloosterkerk met elf altaren uit 1472 en een zuidelijke vleugel met eetzaal of refter rond 1520 de hoogtepunten waren. Het klooster had invloed op het leven in de heerlijkheid Bredevoort. Dit gebied bestond uit de vesting Bredevoort, de dorpen Winterswijk, Aalten, Dinxperlo en de buurtschappen. 

NGPSwalking.nla de verovering van Bredevoort door Prins Maurits in 1597 ging het klooster ten onder. Bovengronds is van de kloostergebouwen niets meer te vinden. De fundamenten van de zuidelijke vleugel zijn echter nog aanwezig. In het opmerkelijk kloostergebied van 118 ha. zijn nog onderdelen die herinneren aan het werk van de kanunniken, o.a. het gedeelte van de Kloosterdijk door het bos.

Het Kloosterbos    
Met natuurgebied is vernoemd naar het laatmiddeleeuwse mannenklooster, dat de naam Nazareth droeg (1429-1610). In de volksmond heette het "klooster Schaer", naar de grote Schaersheide, die zich van hier uitstrekte tot Groenlo. 

GPSwalking.nlVan het klooster zelf zijn alleen de fundamenten nog aanwezig, maar in het landschap zijn de sporen van het werk van de kloosterbewoners nog zichtbaar.

Eeuwenoude beuken en zware eiken beheersen dit gebied. In dit bos ontspringt een beekje, dat mede aan deze omgeving zo'n bijzondere bekoring geeft. Helemaal achter in het Kloosterbos, aan de grens met Corle is een oude schans uit de Tachtigjarige oorlog teruggevonden.

Heerlijk zonnig weer zorgt voor zonnige foto's. Wel is de natuur begin april nog wat kaal. Her en der een groen puntje maar er nog wat meer zon en hogere temperaturen nodig om de zaak echt te laten uitschieten. 

GPSwalking.nlHet Groote Goor
Wat altijd recht was is tegenwoordig krom.

Het Grote Goor is als natuurgebied aangelegd in het kader van de ruilverkaveling Winterswijk-West in 1999. Door het gebied stroomt de Schaarsbeek. De Schaarsbeek komt uit het Korenburgerveen en voert relatief schoon water aan. De beek slingert door het natuurgebied om het schone water optimaal te kunnen benutten. Ook zijn de oevers heel geleidelijk gemaakt zodat er brede oeverstroken zijn, De koeien kunnen zelfs door de beek naar de overkant lopen!

Deze oeverstroken zijn aantrekkelijk voor doortrekkende weidevogels en waadvogels zoals talingen, strandlopers en plevieren, die hier vooral in het najaar komen. In het broedseizoen (het voorjaar) broeden er onder meer kwartel, kieviet en tureluur.

GPSwalking.nlRondom de beek liggen extensief beheerde weilanden. Een van de "beheerders" is het Galloway-rund. Het Groote Goor ligt in het broek- en goor ontginningslandschap van het Nationale Landschap Winterswijk. 

Goorgronden waren zeer natte gronden. Toch werden deze ook ontwaterd en steeds intensiever gebruikt door de landbouw. Waar nu het natuurgebied ligt lagen in de jaren 90 zelfs nog maïsvelden. Omdat het nog steeds niet de beste landbouwgronden waren, werden deze percelen tijdens de ruilverkaveling voor natuurontwikkeling aangewezen. 

Het Groote Goor kwam in bezit van de Vereniging Natuurmonumenten en wordt beheerd samen met de Stichting Marke Vragenderveen.

GPSwalking.nlDe beek en natte graslanden van het Groote Goor zijn vooral van belang voor vogels. In de vogeltrektijd dalen hier regelmatig trekvogels neer om even bij te komen en wat voedsel te zoeken. Dan kunnen bijna alle in Nederland voorkomende water- en weidevogels worden gezien, maar ook ooievaars, kraanvogels en zelfs zwarte ooievaars. De vogels kunnen goed bekeken worden vanaf de verhoging, die in samenwerking met de Vogelwerkgroep Zuidoost-Achterhoek is aangelegd.

We lopen van het ene mooie gebiedje naar het andere. Onderweg lunchen we even op een bruggetje. Met de zon in ons gezicht is het goed vertoeven. 

GPSwalking.nlLindeaboretum en Vitens 
Als leverancier van drinkwater heeft Vitens grondwater nodig. Vitens is dus afhankelijk van de natuur en wil daarom ook wat terug doen voor die natuur. De waterwingebieden worden op een ecologisch verantwoorde wijze beheerd. Vitens werkt bewust toe naar een gevarieerde flora en fauna. Om de daling van de grondwaterstand te compenseren, wordt een aantal bijzondere initiatieven om verdroging tegen te gaan ontplooid.

Vitens en natuurbeheer
Vitens wil de natuur op haar terreinen behouden en waar mogelijk versterken. In de waterwingebieden wordt bekeken welke natuur zich daar het beste kan ontwikkelen. Vitens houdt rekening met grondwater, bodem en omliggende natuur en stemmen het beheer daar op af. Dit beheer verwoordt Vitens in speciale beheerplannen. In het begin van de jaren '90 heeft de Juniorkamer Oost-Achterhoek deze oorspronkelijke weidegrond in gebruik gekregen om hier een lindearboretum aan te leggen.

GPSwalking.nlWaterwinterrein Corle
Waterwinterrein Corle is een zeer interessant gebied. Ondanks de kleine oppervlakte van het terrein is er veel afwisseling qua natuur. Op het terrein zijn diverse akkers met wilde flora en diverse waterpartijen.

De zuivering van het gewonnen grondwater bestaat uit een ondergronds (ontijzering) en een bovengronds (nazuivering over zandfilters) gedeelte. Een deel van het voorgezuiverde water wordt gebruikt voor ondergrondse ontijzering en de rest wordt op drinkwaterwinning Corle gemengd met het voorgezuiverde water van de drinkwaterwinning Aalten en gezamenlijk onthard. Het ontharde drinkwater wordt opgeslagen in reinwater kelders en onder druk het leidingnet ingepompt.

GPSwalking.nlDe kwaliteit van het grondwater in het waterwingebied en het grondwaterbeschermingsgebied wordt voortdurend gemonitord door Vitens. Vitens meet de waterkwaliteit op drie momenten in het bedrijfsproces. Het eerste moment waarop water gecontroleerd wordt is in de waarnemingsputten binnen en buiten het grondwaterbeschermingsgebied.

Het doel van de metingen in waarnemingsputten is om verontreinigingen op te merken, voordat deze de winputten bereiken. Op die manier kunnen indien nodig nog maatregelen worden genomen.

Het tweede controlepunt is de kwaliteit van het ruwwater in de winputten voordat deze naar de zuivering gaat. Deze metingen zijn wettelijk verplicht volgens de Drinkwaterregeling. De waterkwaliteit hoeft nog niet te voldoen aan de normen van het Drinkwaterbesluit; het water ondergaat immers nog een zuivering voordat het aan de consument geleverd wordt.

GPSwalking.nlDe derde controle vindt plaats na de laatste zuiveringsstap, voordat het reinwater naar het tappunt bij klanten wordt getransporteerd. Ook deze monitoring is wettelijk verplicht volgens de Drinkwaterregeling.

De normen waaraan het reinwater moet voldoen staan in het Drinkwaterbesluit. Op deze manier is wettelijk geregeld dat het drinkwater voor consumenten van goede kwaliteit is. De monitoring bestaat uit microbiologische en chemische parameters, en een aantal indicatoren.

Een groot deel van het waterwingebied bestaat uit grasland. Dit ecologische natuurterrein biedt een verscheidenheid aan authentieke plantensoorten.

Om de graslanden te behouden worden ze één of meerdere keren per jaar gefaseerd gemaaid. Bij het maaien wordt rekening gehouden met het tijdstip waarop het zaad van de planten valt. Zo blijft het leefgebied voor flora en fauna intact. 

GPSwalking.nlDoor afvoer van het maaisel, kan het land verschralen en de natuur haar gang kan gaan. Plant- en diersoorten kunnen daardoor sterk in aantal toenemen. Enkele vlinders die men hier heeft gezien zijn dagpauwoog, kleine vuurvlinder, bruin zandoogje, klein koolwitje, atalanta en de distelvlinder. 

De linde werd vroeger veel aangepland op markante plaatsen en fungeerde vaak als gerechts- of herdenkingsboom. In de Achterhoek zijn in het verleden tal van wegen in het landschap beplant met de Hollandse linde.

Doelstelling van het Nationaal Lindearboretum is om zoveel mogelijk, in Nederland winterharde linden te verzamelen en deze op een juiste manier te beheren voor zowel wetenschappelijke doeleinden als voor de praktijk. 

GPSwalking.nlOm een overzichtelijk geheel te krijgen, zijn alle soorten en cultivars die veel gelijkenis vertonen bij elkaar geplant en zijn voorzien van plaatjes met wetenschappelijk naam.

Er zijn ruim 120 verschillende soorten. Cultivars en cultuurdragers zijn herkenbaar aan hun gesnoeide vormen als bogen, daklinden, piramiden of haaglinden. 

In de verte komt Bredevoort weer in zicht. We slingeren om de Slingeplas. Er ligt nog niemand te zonnen, maar overal worden honden uitgelaten. Dat is over een maandje anders. Dan mag je hier niet meer komen met de hond totdat het weer oktober is. Nu genieten we nog van de rust om de plas.

IGPSwalking.nln Bredevoort moeten we eerst door een paar jaren 70 straten. Niets bezonders. Maar rond het centrum wordt het een stukje interessanter. En komen we ook de buitenboekhandels tegen. 

De Prins van Oranje
Eeuwenlang stond op dit bolwerk -Welgemoed genaamd - een standaardmolen, die vermoedelijk met vergunning van prins Maurits was gebouwd. In 1870 werd deze ronde bakstenen bovenkruier gebouwd. De bouw lag destijds enige tijd stil omdat de Duitse metselaars moesten dienen in de Frans-Duitse oorlog. 

We slingeren door het rustige centrum. Veel leuke doorkijkjes. 

GPSwalking.nlRooms-Katholiek kerk
Deze kerk werd gebouwd nadat een tot kerk omgebouwde woning te klein was geworden. Bouwpastoor was pastoor A. E. Smorenberg. In 1876 werd de kerk ingewijd. Architect was A. Tepe. De kerk is toegewijd aan het H. Hart van Jezus: medepatroon is de H. Georgius. 

Vakwerk
Veel boerderijen en woonhuizen werden in vakwerk, opgevuld met gevlochten takken met leem, gebouwd. Later maakte het vlechtwerk met leem plaats voor baksteen. De versmalde uiteinden van de gebinten steken, met wiggen, uit de gevel. In deze streek bekend onder de naam "slöttels".

GPSwalking.nlMuuranker
Aan de uiteinden het onheilwerende zandlopermotief of maalkruis. Aan de ring kon een paard worden bevestigd. Soms een koe wachtend op haar partner. Zeer veel inwoners van Bredevoort hielden wel enig vee.

De Aalterpoort
Het vestingstadje Bredevoort was in vroeger tijden omgeven door stadsmuren en andere verdedigingswerken. Na de inname van Bredevoort door Prins Maurits en zijn troepen in 1597 werden de muren afgebroken. De stad werd in de periode tussen 1606 en 1628 voorzien van nieuwe vestingwerken bestaande uit brede aarden wallen in de vorm van een zeshoek, omgeven door grachten. Via houten ophaalbruggen konden de twee doorgangen in de wallen bereikt worden, de Misterpoort aan de oostzijde en de Aalterpoort aan de westzijde van de stad.

GPSwalking.nlBij rioleringswerkzaamheden en opgravingen door de Werkgroep Bodemonderzoek A.D.W. zijn de funderingen van de Aalterpoort en de noordelijke keermuur aangetroffen. Achter de keermuur bevonden zich de aarden hoofd- en onderwal. Ook zijn er enkele funderingspalen van de brug gelokaliseerd. Van de zuidelijke keermuur kon alleen de positie bepaald worden.

Op de oorspronkelijke funderingen is in 1997 muurwerk opgetrokken om de plaats van de 17de-eeuwse Aalterpoort zichtbaar te maken.

In het vestingspark zijn geen honden toegestaan. Maar je kunt er ook eenvoudig langsaf lopen. 

GPSwalking.nlVestingpark St.-Bernardus
Dit park herinnert aan het vestingverleden van Bredevoort tussen restanten van de bolwerken 'Treurniet' en 'Vreesniet' Het vestingpad met mispelbloemen, het oude wapen van Gelre, volgt de verdwenen wallen.

Het park heeft een Engelse tuininrichting uit de 19e eeuw. Na 1900 werd het een kloostertuin. Deze boomgaard stamt uit de kloosterperiode. Tot midden 20e eeuw deed tuinknecht Willem Handgraaf het onderhoud.

De Romeinen brachten de fruitteelt. Bij kloosters en kastelen werd deze kunst bedreven. Boeren namen die over. Bijen, bomen en mensen vormden een eenheid. De insecten zorgden voor de bevruchting, korven leverden honing en de mens at gezond fruit. 

HGPSwalking.nloogstambomen raakten vanaf ca. 1950 uit de gratie. Voor de overgebleven boomgaarden dreigde verwaarlozing. De natuurwaarde is echter hoog. Insectensoorten doen zich tegoed aan nectar en fruit. Vogels en vleermuizen gaan op jacht in de bomen. Snoei voor voldoende lichtinval in de kronen blijft belangrijk. Zo kan vruchthout ontstaan.

Een oud spreekwoord zegt: 'Heimelijk uit de boomgaard snoepen' (heimelijk vrijen). Dat is aan U, lezer. Goede reis!

Wallen
Bredevoort lag in een moeras. Rond 1615 kreeg de stad een nieuwe jas. De oude vestingwerken verdwenen en naar nieuwe inzichten kwamen er nieuwe grachten en wallen. De bekende stervorm van Bredevoort ontstond.

GPSwalking.nlDe omwalling bestond uit een onderwal aan de buitenzijde en een hoofdwal aan de zijde van de garnizoensstad. De hoofdwal was zeven meter hoog. De beide wallen zijn verdwenen. Het vestingpad tussen de bolwerken Treurniet en Vreesniet volgt nu de loop van de wallen.

In de nabije toekomst verrijst op deze plek een uitkijktoren die de vorm en hoogte heeft van de wallen. Vanaf deze plek had men uitzicht op het zogenaamde schootsveld. Een naderende vijand op de moerassige vlakte kon van ver gezien worden. Bredevoort was een moeilijk te veroveren vesting.

TBC lighalletje
Rond het jaar 1900 verzorgden zusters van het klooster St.-Bernardus patiënten met tbc, 'tering' genoemd. Dit was toen volksziekte nummer één.

GPSwalking.nlDe ziekte woekerde in donkere en vochtige huizen. Er was onvoldoende hygiëne, het eten was eenzijdig en men dronk melk van vee dat aan parelziekte leed. 

Robert Koch ontdekte in 1882 de dodelijke boosdoener: de bacterie 'Mycobacterium tuberculosis'. Overal in Europa werden sanatoria geopend, zo ook in Bredevoort. De patiënten kregen een langdurige kuur van rust, regelmaat, stevige kost en frisse lucht. 

Deze kuur was ingrijpend; patiënten brachten een groot deel van de dag, in elk seizoen, in deze lighalletjes door. Zij keken uit op de tuin of staarden naar het plafond met in hun ogen de hoop op genezing. Heimwee en verveling konden toeslaan. Van de oorsponkelijk 30 lighalletjes zijn deze twee overgebleven.

GPSwalking.nlTheehuisje
In dit koepeltje dronk de familie Roelvink thee. Het staat op de restanten van Bolwerk Vreesniet.

Bredevoort kreeg in ca. 1615 een nieuwe omwalling, waarin zes bolwerken lagen. Die kregen mooie namen: Vreesniet, Treurniet, Onvesaegt, Stoltenborg, Welgemoed (waarop de huidige Molen 'Prins van Oranje') en Ossekop. Bolwerken waren forse uitstulpingen in de wallen, zodat de stad beter te verdedigen was. In de 18e en 19e eeuw werden bijna alle bolwerken afgegraven. Een groot deel van de grachten werd gedempt. Bredevoort werd een open stadje.

Bemard Andreas Roelvink was rentmeester van stadhouder Willem V. Zijn woning werd 1764 uitgebreid tot rentmeesterhuis, het huidige St.-Bernardus. De restanten van twee bolwerken en het gebied daartussen werden in 1782 in erfpacht gegeven aan de familie Roelvink. Rond 1850 werd een Engelse tuin aangelegd en dit theehuisje gebouwd.

GPSwalking.nlDan zit het eerste gedeelte van de wandeling er op. De volgende dag starten we op de parkeerplaats in het Korenburgerveen. U kunt hier nog een langer rondje lopen als u deze wandeling samenvoegt onze wandeling om het Korenburgerveen

Welkom in het Vragenderveen
Het Vragenderveen is een natuurgebied dat samen met het Corleseveen en het Meddoseveen het Korenburgerveen vormt. Het Vragenderveen wordt beheerd door de Stichting Marke Vragender Veen (SMW), de overige gebieden zijn eigendom van de Vereniging Natuurmonumenten.

De SMW werd in 1956 opgericht om dit unieke natuurgebied te behouden voor de Vragender gemeenschap. De stichting was de eerste agrarische natuurbeschermingsorganisatie van ons land en nog altijd wordt het bestuur gevormd door voornamelijk agrariërs uit de directe omgeving.

GPSwalking.nlAls eerste gaan de natuurobservatiepost beklimmen voor een geweldig uitzicht. De toren voelt niet heel stabiel aan als je helemaal boven staat. Bij de minste beweging voel je de hele toren aan het slingeren slaan. 

Natuurobservatiepost
Welkom bij de natuurobservatiepost van de Stichting Marke Vragender Veen (SMW)

Deze 15 meter hoge natuurobservatiepost is in 2014 geplaatst door de SMW, die al in 1956 werd opgericht om het Vragenderveen te beschermen.

Tot dat jaar was dit unieke natuurgebied in handen van een groot aantal particulieren. Zij droegen het eigendom of het beheer van de grond over aan de stichting die wordt bestuurd door voornamelijk agrariërs uit Vragender en omgeving. De SMW is de oudste agrarische natuurbeschermingsorganisatie van ons land.

Het Vragenderveen is onderdeel van een groter gebied dat Korenburgerveen wordt genoemd. De SMW en de Vereniging Natuurmonumenten dragen samen de verantwoordelijkheid voor het beheer van het gebied.

GPSwalking.nlHoogveen is kwetsbaar. Het is zeer gevoelig voor verdroging en eutrofiëring (het binnendringen van meststoffen). Maar ook (te) veel bezoekers kunnen schade toebrengen aan flora en fauna.

Het centrale deel van het gevaarlijk moerassige veen is alleen toegankelijk tijdens excursies onder begeleiding van kundige gidsen.Deze observatiepost laat bezoekers uitkijken over een uniek natuurgebied.

Hoogveen
Langs de Nederlands-Duitse grens lagen vroeger uitgestrekte moerassen. Waar het water voedselarm was, kon er veen ontstaan. Afgestorven plantendelen, vooral van veenmos, zakten naar de bodem en vormden zo in vele eeuwen een meters dikke veenlaag.

GPSwalking.nlVeenmos kan erg veel water vasthouden en dankzij deze spons groeide het veen op den duur boven het grondwaterpeil uit. Zo ontstond er hoogveen. Veel hoogveenterreinen zijn afgegraven en daarom is er in ons land maar heel weinig meer over van deze unieke moerasgebieden.

Achteruitgang van het veen
Het Vragenderveen had net als andere hoogveenterreinen in de vorige eeuw sterk te lijden onder verdroging. Bovendien stroomde er vanuit omliggende landbouwgronden zeer voedselrijk water naar het gebied. Dat betekende dat het veen en de daarbij horende unieke flora en fauna dreigden te verdwijnen. Om die redenen is er eind vorige eeuw in samenwerking tussen de Vereniging Natuurmonumenten en de SMW een herstelplan gemaakt om het te redden.

GPSwalking.nlHerstel
Het plan had in de eerste plaats tot doel om de instroom van voedselrijk water te verminderen. Daarnaast moest voedselarm regenwater in het gebied worden vastgehouden. Om dat te bereiken werden sloten en greppels gedempt of omgeleidden werden er in en langs de randen van het veen damwanden geslagen. Zo ontstonden er compartimenten met een verschillende waterstand en voedselrijkheid. 

Het gebied dat grenst aan dit veen kern werd omgevormd tot een bufferzone, waarin slechts extensieve landbouw mogelijk is. Grote delen van deze bufferzone werden verschraald door het afvoeren van de bovenste laag fosfaatrijke grond. Ook dit vermindert verdere instroom van voedselrijk water in het veen.

GPSwalking.nlHet veen leeft weer
Door de uitvoering van het herstelplan is het veen weer tot leven gekomen. Planten en dieren die kenmerkend zijn voor dit landschapstypen, zijn teruggekeerd en breiden zich uit. Het veen groeit weer aan, een uniek natuurgebied is gered.

Van veen tot turf
Tot in het midden van de 20e eeuw haalden de Vragender boeren voor eigen gebruik turf uit het veen. In putten van ongeveer 2 bij 4 meter werden turven gestoken van 20 x 20 cm en 7 a 8 cm dik. Als ze op de kant enigszins waren gedroogd, gingen de turfstekers 'ringelen'. De turven werden in ronde torens gestapeld met ruimte tussen de turven. Deze torens leken wat vorm betreft wel wat op een bijenkorf.

GPSwalking.nlOnderin de veenput werd de turf steeds natter en uitsteken werd uiteindelijk onmogelijk. Dan volgde het 'modden'. De natte turf werd tot bagger gemaakt die met een 'alescheppe' op een veendijk werd gegoten. Als deze laag van zo'n 8 cm een beetje was gedroogd, werden er ondiepe strepen in getrokken. Langs die strepen kon de turf later gebroken worden. Na droging werden de turven uit het veen naar huis gebracht.

Na verloop van tijd verdwenen de wanden tussen de putten. Zo ontstonden de grote moerassige stukken die vanaf de observatiepost goed zijn te herkennen.

Onderduikers
In de Tweede Wereldoorlog bood het Korenburger-veen een onderduikplek aan personen die iets hadden te vrezen van de Duitse bezetter. Het moerassige gebied was moeilijk toegankelijk, zeker voor mensen die er onbekend waren. Van die omstandigheid maakten twee groepen onderduikers gebruik.

GPSwalking.nlEen hogere plek aan de noordkant werd gebruikt door jonge mannen uit Vragender om zich te verstoppen. Die vreesden als arbeidskracht naar Duitsland gestuurd te worden. Als er een razzia dreigde gingen ze naar 'de onderduikersbuit'.

Ook een enkele verzetsstrijder die zich beter even niet kon laten zien, ging er naar toe. Er was een primitief onderkomen gebouwd, opgesierd met een bord 'Villa Duikelaar'. De 'villa' is tot het eind van de oorlog in gebruik gebleven.

Een onderduikpoging aan de zuidkant van het veen liep dramatisch af. Precies 21 Winterswijkse Joden hadden daar, met hulp van buren, een aantal barakken gebouwd waar ze in augustus 1942 hun intrek namen. Drie maanden later werden ze ontdekt tijdens een inspectie van de houtopstanden. Dit werd bekend bij pro-Duitse marechaussees en politieagenten. Slechts drie slaagden in hun vlucht, de rest werd opgepakt en uiteindelijk in Duitse kampen omgebracht.

GPSwalking.nlAchteruitgang en herstel
Door ontwatering en door instroom van voedselrijk water uit omringende landbouwgronden ging de kwaliteit van het gebied in de tweede helft van de vorige eeuw snel achteruit. Het veen verdroogde en groeide dicht met berken en dennen.

Rond 1995 werd een herstelplan opgesteld door de Vereniging Natuurmonumenten en de SMW.

Om het water vast te houden werden houten damwanden geplaatst. Rond het veen kwam een bufferzone waarin de landbouwactiviteit flink werd beperkt. Hierdoor verschraalden de gronden en stopte de instroom van voedselrijk water. Het waterpeil is gestegen, her en der groeit het hoogveen weer aan! Als over enkele decennia het hout van de huidige damwanden is verteerd, moet het veen weer 'zelfredzaam' zijn. 

GPSwalking.nlHoogveen
U bevindt zich aan de rand van een hoogveenkern, hoogveen dat nog leeft en sinds enige tijd ook weer aangroeit.

Hoogveen kwam oorspronkelijk in grote delen van Oost-Nederland voor. Door vervening - het afgraven van het veen - en omzetting in landbouwgrond is er in Nederland maar weinig meer over, in totaal minder dan 100 hectare.

Het Korenburgerveen is ontstaan in een kom die in de beide laatste ijstijden werd gevormd. De bodem van de kom bestaat uit een zeer dikke laag keileem die geen regenwater doorlaat. Afgestorven delen van planten die in de kom groeiden, zakten naar de bodem. Deze plantenresten vormden de veenlaag.

De belangrijkste veenvormer is veenmos. Deze plant kan boven het waterpeil uitgroeien en fungeert als een spons die water vasthoudt. Na duizenden jaren ontstond zo een metersdikke veenlaag. Al in de Middeleeuwen zijn delen ervan afgegraven en werd hier turf gestoken, een ambacht dat de Vragender boeren nog lang hebben voortgezet. De laatste veenputten dateren van omstreeks 1960.

GPSwalking.nlRandzone Korenburgerveen
U staat in de randzone van het Korenburgerveen. In deze randzone kunt u heerlijk wandelen en genieten van de natuur. Het overige dee van het gebied is afgesloten voor publiek, omdat het een kwetsbaar gebied is waar bijzondere soorten voorkomen.

Zo zit er op dit moment er een koppeltje kraanvogels in het gebied. We zijn erg blij met hun bezoek en hopen dat ze in het gebied gaan broeden. Dat zou bijzonder zijn, want er zijn jaarlijks slechts enkele broedgevallen van deze vogel in Nederland.

Kraanvogels zijn extreem gesteld op hun rust. We verzoeken u dan ook vriendelijk, doch dringend de toegangsregels van het gebied op te volgen en op de paden in de randzone te blijven. Wellicht kunnen we dan in de toekomst vaker genieten van deze prachtige vogel.

WGPSwalking.nlelkom in Corle
U bent thans in de buurtschap Corle. Corle is één van de negen buurtschappen die de gemeente Winterswijk kent. Het is op één na kleinste buurtschap met een inwonertal van ongeveer 275 mensen. Het ligt aan de westkant van Winterswijk en grenst aan de gemeente Oost Gelre. 

Kende Corle vroeger voornamelijk agrarische bedrijven, thans zijn er ook andere activiteiten te vinden en is het  aantal boeren net als elders sterk teruggelopen. We vinden hier nu onder andere een paar tuindersbedrijven, bouwbedrijven, een boomkwekerij en een stalhouderij. Een kruidenierswinkel annex bakkerij, een molenaar en een smid zijn helaas verdwenen. Ook een lagere school is door gebrek aan leerlingen al vele jaren gesloten. 

GPSwalking.nlWel is er nog een restaurant met een grote zaal aanwezig, hetgeen voor het verenigingsleven van groot belang is. Want Corle kent net als andere buurtschappen van Winterswijk een flink aantal verenigingen, 

Corle huisvest een waterpompstation met daaromheen een uniek te noemen Lindenarboretum. Ook het bekende Korenburgerveen ligt voor een gedeelte op Corle's grondgebied.

Kortom: Corle is een bruisende gemeenschap die graag de toerist of dagjesmens ontvangt.

Als bewijs deze schuilhut, welke op initiatief van Corle's Belang is geplaatst in samenwerking met het Waardevol Cultuurlandschap Winterswijk.    

GPSwalking.nlEen geboren boer op 't Schaar
Het moet in je bloed zitten. Een boer wordt niet gemaakt hij wordt zo geboren. Je hebt het in je, of je hebt het niet Een geboren boer werkt niet alleen voor het geld. Nee, hij heeft oog voor de natuur en hart voor de dieren. En hij haalt er meer uit omdat hij er gevoel voor heeft.

Bernard Lageschaar is zo'n boer in hart en nieren. Samen met zijn vrouw Astrid en een medewerk-er er runt hij 't Schaar, een modern intensief bedrijf met zestig stuks melkvee, 2200 vleesvarkens, jongvee en 35 hectare grond.

't Schaar is een eeuwenoude boerderij met een es pal achter het huis, waarop vijfhonderd jaar geleden al telgen uit de familie Lageschaar boerden. Het ligt in de directe nabijheid van het fraaie Korenburger- en Vragenderveen op de grens van drie gemeenten. 

GPSwalking.nlEen klein stukje verderop begint 't Kloosterbos. Bernard vindt al die natuur om zich heen 'machtig mooi' en is dan ook enthousiast lid van de Vriendenclub Marke Vragenderveen, die het veen in stand wil houden. Maar door diezelfde natuur zit zijn bedrijf wel 'vast'.'We zijn hier wel gewend aan beperkingen', stelt Bernard nuchter, wiens grond voor de helft ook nog in een waterwingebied ligt. 'Maar als een van mijn kinderen later echt verder wil boeren, dan moet ie hier weg. Of de overheid moet andere inzichten krijgen.'

Modern bedrijf
Desondanks hebben Bernard en Astrid een modern bedrijf weten op te bouwen. Zo zorgt in de ligboxenstal een mestschuiver over de roosters voor minder ammoniakuitstoot en voor gezondere klauwen van de koeien, die zelf in ligboxen met zaagsel en matten liggen. Ook wordt via een chip om de nek van de koe het krachttvoer verdeeld. 

GPSwalking.nlDe koeien worden individueel gemolken met behulp van een automatische open tandem melkstal in combinatie met een opdrijfhek, waarbij de koeien zelfde melkstal in komen. De varkens van Bernard spelen een belangrijke rol in de verwerking van "menselijk afval": jaarlijks eten ze 4,5 miljoen ton aan onder meer stoomschillen, bierborstel, tarwe en wei op.

Een speciale, computergestuurde brijvoeder-machine zorgt er voor, dat de varkens daarvan een gezonde, voedzame mix krijgen voorgezet

Boekhouders
Om zo ver te komen waren echter door de jaren heen forse investeringen nodig in stallen, melk- en mestquota, mestopslag en grond. Maar ook in hygiëne- en milieumaatregelen, want de eisen van de overheid werden voortdurend aangescherpt.

GPSwalking.nlDoor de alsmaar groeiende papieren rompslomp dreigen ook "geboren boeren" boekhouders te worden. Toch ziet Bernard ook de positieve kanten. Zo heeft hij onder invloed van de mineralenwetgeving het gebruik van kunstmest met ruim een derde teruggebracht.

Qua opbrengst valt het niet tegen. En het is gezonder gras omdat er beter mineralen In opgenomen worden, wat dus ook gezondere koeien oplevert. Maar aanpassen aan de tijd is ook voor dit bedrijf noodzakelijk en altijd goed. "En het Is toch mooi als Ik het bedrijf Intact kan houden", aldus een enthousiaste boer Bernard.

Dan hebben we ook het tweede rondje afgerond. Terug naar de camping waar op eerste Paasdag één van de medecampeerders een heerlijk pan soep heeft gemaakt. Met de aanwezige campinggasten zitten we gezellig aan tafel. Mooie traditie dat zich elk jaar weer herhaalt. 

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Aalterpoort N51.9433 E6.6161
  • Alternatieve Parkeerplaats N51.9821 E6.6382
  • Boekenwinkels N51.9433 E6.6162
  • Boekenzelfbediening N51.9424 E6.6176
  • Boer op het Schaar N51.9697 E6.6416
  • Boven Slinge N51.9518 E6.6456
  • Bredevoort N51.9445 E6.6221
  • Camping de 2 Bruggen N51.9488 E6.6441
  • De Prins van Oranje N51.9414 E6.6171
  • De Woord N51.9681 E6.6572
  • De Zwaan (Cafe) N51.9432 E6.6166
  • Grachthuys Bredevoort N51.9459 E6.6198
  • Groote Goor N51.9630 E6.6411
  • In de stilte tussen heide en moeras N51.9588 E6.6241
  • Kanon N51.9434 E6.6148
  • Kloosterbos N51.9619 E6.6272
  • Korenburgerveen N51.9801 E6.6507
  • Kruidentuin N51.9426 E6.6189
  • Lindeaboretum N51.9590 E6.6515
  • Molen N51.9415 E6.6170
  • Restaurant/terras N51.9514 E6.6470
  • Rk kerk H.Hart en H.Georgius N51.9419 E6.6159
  • Schuilhut Corle N51.9703 E6.6535
  • Slingeplas N51.9468 E6.6289
  • Start/finish/parkeerplaats N51.9445 E6.6146
  • Theehuisje N51.9443 E6.6153
  • Uitkijktoren N51.9589 E6.6483
  • Uitkijktoren 2 N51.9830 E6.6451
  • Uitzichtheuvel/Picknickhut N51.9637 E6.6436
  • Verboden voor honden N51.9797 E6.6444
  • Verboden voor honden tussen 1 mei 1 oktober N51.9495 E6.6296
  • Vestingspark St. Bernardus N51.9446 E6.6176
  • Volop terrassen N51.9441 E6.6183