Wamel - Waal Struinroute

Korte beschrijving

Struinen
Al rondzwervend kijken of je iets van je gading kunt vinden. In ons geval door de natuur, weg van de gebaande paden.

Wamel
Wamel is een dorp (circa 2400 inwoners) in het Land van Maas en Waal in de Nederlandse provincie Gelderland. Het is een dijkdorp op de linkeroever van de Waal. Aan de overkant van deze rivier ligt Tiel, waarmee het door een veerdienst – en sinds 1973 door de eerste zelfdragende betonnenbrugconstructie van Nederland – is verbonden. Wamel behoort tot de gemeente West Maas en Waal.

Waal
De Waal is een Nederlandse rivier. Ter hoogte van Pannerden splitst de Rijn zich in Pannerdensch Kanaal, die 6 km verderop overgaat in de Nederrijn, en de Waal. De Waal is veruit de waterrijkste arm van de Rijn in Nederland (65% van de waterafvoer) en ook de voornaamste voor de scheepvaart. De totale lengte van de Waal bedraagt 82 kilometer.

De Waal gaat vanaf de vroegere samenvloeiing met de Maas bij Woudrichem (nu de Afgedamde Maas) over in de Merwede en stroomt vervolgens via verschillende routes naar de Noordzee; het meeste water stroomt via de Nieuwe Merwede in het Hollandsch Diep.


Kenmerken

Startpunt: Wamel, bij de kerk in het Centrum
Startlocatie: Gelderland, Nederland
Coördinaten N51.881000 E5.468000
Afstanden: 14, 8, 7 km
Type: Open, Rivier, Vergezicht, Water
Begaanbaar: Goede wandelschoenen aantrekken
Rolstoel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Onderweg
Gelopen op: 23-06-2018

Route informatie

GPS wandeling van 14 km vanuit Wamel langs de Waal. 
Er zijn verkortingen van 7 en 8 km beschikbaar.
Naast de tracks zijn er ook routes beschikbaar.
Honden dienen aangelijnd te zijn.
Onderweg komt u een horecagelegenheid tegen. 



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nlHet gaat richting eind april als ik deze wandeling op een redelijk zonnige zondagmiddag loop. De bloesem staat dan nog steeds bloeiend aan de boom. Pas een tweetal maanden later vind ik tijd om deze leuke wandeling uit te werken. 

Struinroutes kun je het beste in het voor- of najaar lopen. Dan is het groen niet zo hoog. In de zomer kan het struinen soms best wel wat doorzettingsvermogen vragen. En bij nat weer zeker een paar goede wandelschoenen aan trekken, want door het gras heb je al snel lekker natte voeten. 

Ik parkeer de auto in Wamel in de buurt van de kerk. Niet moeilijk te vinden, want Wamel is maar een klein plaatsje. Wel hebben ze lekker ijsco's, daarvan heb ik genoten toen ik weer terugkwam in Wamel. 

GPSwalking.nlStruinen
Al rondzwervend kijken of je iets van je gading kunt vinden. In ons geval door de natuur, weg van de gebaande paden.

Wamel
Wamel is een dorp (circa 2400 inwoners) in het Land van Maas en Waal in de Nederlandse provincie Gelderland.

Het is een dijkdorp op de linkeroever van de Waal. Aan de overkant van deze rivier ligt Tiel, waarmee het door een veerdienst – en sinds 1973 door de eerste zelfdragende betonnenbrugconstructie van Nederland – is verbonden. Wamel behoort tot de gemeente West Maas en Waal.

GPSwalking.nlDe eerste vermelding van Wamel, toen Vamele (doorwaadbare plaats) geheten, dateert uit 893 n.Chr. wanneer de abdij Prüm een hof te Wamel bezit. Omstreeks 1445 werd er een clarissenklooster gesticht.

Op 1 januari 1818 werd de gemeente vergroot met de opgeheven gemeente Leeuwen. Op 1 januari 1984 werd de gemeente Wamel samengevoegd met de gemeenten Appeltern en Dreumel tot een fusiegemeente met de werknaam Wamel.

Op 1 juli 1985 werd de naam van deze nieuwe gemeente gewijzigd in West Maas en Waal.

Vanuit Wamel gaat het eerst een stukje over de dijk om later af te draaien richting Waal. Hier heb je prachtige vergezichten, zie je schepen varen, en kun je pal langs het water lopen. Bij hoog water in de Waal kan het best zijn dat je hier niet meer kunt lopen.  

GPSwalking.nlWaal
De Waal is een Nederlandse rivier. Ter hoogte van Pannerden splitst de Rijn zich in Pannerdensch Kanaal, die 6 km verderop overgaat in de Nederrijn, en de Waal.

De Waal is veruit de waterrijkste arm van de Rijn in Nederland (65% van de waterafvoer) en ook de voornaamste voor de scheepvaart. De totale lengte van de Waal bedraagt 82 kilometer.

De Waal gaat vanaf de vroegere samenvloeiing met de Maas bij Woudrichem (nu de Afgedamde Maas) over in de Merwede en stroomt vervolgens via verschillende routes naar de Noordzee; het meeste water stroomt via de Nieuwe Merwede in het Hollandsch Diep.

GPSwalking.nlDe Waal wordt met de Nederrijn en Amsterdam verbonden door het Amsterdam-Rijnkanaal (bij Tiel) en met de Maas door het Maas-Waalkanaal (bij Nijmegen) en het Kanaal van St. Andries. Op dat laatste punt vloeien de Waal en de Maas op een afstand van 1,9 km langs elkaar heen.

De getijden van de Noordzee werken door tot ongeveer Zaltbommel, waar een getijverschil van ongeveer 10 cm meetbaar is. Voor het afsluiten van de zeegaten en riviermondingen in het kader van de Deltawerken was het getijdenverschil op de Waal veel groter dan vandaag de dag. De invloed van de getijden was toen merkbaar tot Nijmegen.

De naam Waal (door de Romeinen Vacalis of Valis genoemd, later Vahal) is van Germaanse herkomst en is een verwijzing naar de vele meanders die de rivier ooit gehad moet hebben (Oudgermaans: wôh = krom).

GPSwalking.nlTijdens de Romeinse tijd is de Waal vermoedelijk al de belangrijkste afwatering van de Rijn geweest. 

Na de Sint-Elisabethsvloed, toen de Waal een kortere route naar de zee vond, is de Waal zelfs zo veel water gaan onttrekken aan de Rijn, dat de andere mondingsarmen (Nederrijn en IJssel) 's zomers soms vrijwel droog stonden en heel moeilijk bevaarbaar werden.

Deze problemen zijn opgelost door het graven van het Pannerdens Kanaal, waardoor de Nederrijn en IJssel meer water tot hun beschikking kregen. Voor het graven van het Pannerdens Kanaal begon de Waal enkele kilometers verder stroomopwaarts dan tegenwoordig het geval is, nl. net over de tegenwoordige Duitse grens bij de Schenkenschanz.

GPSwalking.nlDit gedeelte wordt tegenwoordig in Nederland aangeduid als Boven-Rijn en is later opnieuw verkort door het graven van het Bijlandsch Kanaal, waarmee een gevaarlijke bocht werd afgesneden (de Oude Waal).

De naam Waal heeft op diens beurt gediend als inspiratiebron voor Nederlandse kolonisten in New York, die een rivier in de Hudsonvallei naar de Waal genoemd hebben (de tegenwoordige Wallkill River).

In de periode 2009 - 2015 heeft Rijkswaterstaat werkzaamheden uitgevoerd voor het verlagen van de kribben in de Waal. In 2009 is gestart met een proefproject van 100 kribben. Dit is later uitgebreid naar het totale traject tussen Nijmegen en Werkendam. Om een krib één à twee meter te verlagen wordt tussen de 1.500 tot 2.000 kuub grond weggehaald.

GPSwalking.nlBovendien zijn tussen Wamel en Ophemert over een traject van 10 km zogenaamde langsdammen aangelegd, die de rivier in twee delen opsplitsen: een oevergeul en een hoofdgeul. Een langsdam houdt de hoofdgeul op zijn plaats, zoals kribben dat ook doen.

Doordat langsdammen parallel aan de stroomrichting van de rivier lopen, zal het water gemakkelijker zijn weg kunnen vinden dan bij kribben. De aanleg van een langsdam verbetert in één keer de veiligheid en de omstandigheden voor scheepvaart en natuur langs de rivier.

Overal langs de Waal zie je de schoorstenen van steenbakkerijen. De meeste lijken nog in bedrijf. Leuk om te weten dat de geschiedenis al terug gaat naar de 17e eeuw. 

GPSwalking.nlSteenovens langs de Waal 
Vanaf de 18e eeuw kwam de steenproductie in het rivierengebied goed op gang. Hierdoor werden steeds grotere en modernere ovens gebouwd. 

In de 17e en de 18e eeuw was de steenbakkerij voornamelijk geconcentreerd in het westen van het land waar veel bakstenen nodig waren. In de 18e eeuw werden ook steenbakkerijen gevestigd in het rivierengebied. Hier waren de lonen nog laag. Ook kon via de rivier eenvoudig brandstof worden aangevoerd en bakstenen worden afgevoerd. Wel moest eerst de rivier met kribben "vastgelegd" worden. Aan de Waal werden bedrijven gesticht waar 40 tot 100 mensen werk vonden. Begin van de 20-ste eeuw waren er ruim 180 steenfabrieken in Gelderland. 

GPSwalking.nlIn eerste instanties werden in de steenfabrieken meilers gebruikt. Een meiler is een tijdelijke constructie om houtskool te bereiden door pyrolyse, de droge destructieve destillatie van hout.

In de 19e eeuw werd overgegaan op veldovens. Deze hoefde niet na elk bakproces afgebroken te worden wat een tijdrovend werk was. Het hele proces duurde ongeveer een maand en leverde ongeveer 50.000 stenen op. Er werd meestal gestookt met houtskool dat over het water werd aangevoerd. 

Aan het einde van de 19e eeuw kwamen de ringovens de veldovens vervangen. Het voordeel van de ringover was dat er ongeveer 4 keer zoveel bakstenen geproduceerd konden worden. De 12 tot 24 kamers lagen in een cirkel vorm. Er werd gebruik gemaakt van lucht met een temperatuur van rond de 1000 graden. Tijdens het bakken werd de volgende oven, waar net geplaatste vormelingen lagen, voorverwarmd. Als het bakken klaar was werd de volgende over aangestoken. Die voorverwarmde de volgende oven terwijl de GPSwalking.nlvorige oven leeggehaald kon worden. Er werd dus in een cirkel gewerkt. 

later werd overgegaan op een nieuw principe. Dit heet een vlamoven. Hierbij brand het vuur op 1 plaats en worden de stenen door de over gevoerd. In dit soort ovens konden ook de straatklinker worden gebakken. Deze stenen werden populair toen steeds meer wegen verhard werden. De komst van de auto heeft hieraan meegewerkt. 

In de afgelopen eeuwen hebben ruim 360 steenfabrieken in Gelderland gestaan. Vele langs de Waal. Nu zijn er nog 22 van deze fabrieken in bedrijf. Het werk is in hoge mate geautomatiseerd. Oude schoorstenen laten zien waar vroeger de fabrieken hebben gestaan. In veel uiterwaarden zijn nog resten van de kleiwinning te zien. Naast de oude kleiputten kom je soms restanten van een smalspoorlijn tegen, of verlaten aanlegsteigers. 

GPSwalking.nlHet is heerlijk wandelen, of beter gezegd struinen, door het landschap langs de Waal. Prachtige vergezichten, veel natuur, en weinig mensen. 

De Oude Waalsteeg
"De Oude Waalsteeg" is een historische veerweg. U volgt/volgde nu een stukje van de Koningsweg die vanaf de middeleeuwen Tiel met Nijmegen verbond en gebouwd was op een Romeinse route. De weg staat al getekend op een kaart van 1550 en heet nu de Oude Waalsteeg.

Het is ook de voormalige veerweg tussen Wamel en Tiel toen dat veer nog 500 meter oostelijk van het huidige veer lag. Dit heeft ongetwijfeld een belangrijke impuls gegeven aan de ontwikkeling van Wamel, dat ooit het grootste dorp van Maas en Waal was.

GPSwalking.nlBij de landinrichting (2014) is het pad verbreed om als landbouwontsluitingsweg te dienen. Er zijn daarbij opnieuw bomen aangebracht, geplant doorWamelse schoolkinderen. Een bestaande rij Canadese populieren aan de zuidzijde is grotendeels vervangen door Zwarte Populieren.

Door de bomen kunt u, als wandelaar, de historische kwaliteit van de weg goed ervaren. Hier komen hoogwaterveiligheid, natuurontwikkeling en cultuurhistorie samen in een prachtig landschap.

Jammer genoeg komt aan elke wandeling weer een einde. Maar als de zon doorbreekt, het gras lekker droog is dan zou je nog best wel een eindje door willen lopen. Als was het maar om verder te genieten van al die fraaie vergezichten. 

Geraadpleegde websites:

  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Waal_(rivier)
  • https://nl.wikipedia.org/wiki/Wamel

POI's

  • Alternatieve Parkeerplaats N51.8544 E5.4290
  • Buiten wiel N51.8829 E5.4731
  • Dreumelse Waard N51.8656 E5.4313
  • Het Veerhuis N51.8810 E5.4485
  • Oude Wiel N51.8833 E5.4788
  • Start/finish/parkeerplaats N51.8812 E5.4675
  • Struinroute langs Waal N51.8870 E5.4730
  • Tiel N51.8890 E5.4425
  • Wamel N51.8798 E5.4737