Halsteren - Fort de Roovere

Korte beschrijving

Een bijzondere ervaring in Brabant. Hebben we eerder de Hollandse Waterlinies beschreven, vandaag volgt de West Brabantse Waterlinie, of de Stelling van Wets Noord-Brabant. Een bijzonder stuk Nederlandse geschiedenis dat daadwerkelijk gebruikt is om de vijand af te weren. De forten zijn fraai hersteld en op een aangename wijze gepresenteerd met een publiekstoren en een loopgraafbrud door de buitengracht. Heel bijzonder. Tussen de forten is later een verdedigingdlinie gebouwd. We gaan het zien. Het moet een woelige tijd geweest zijn hier.

Halsteren heeft een prettige Dorpstraat met keurige huisjes. De plaats kent twee grote gezondheidsinstellingen, waarbij we het Psychotherapeutisch Centrum zullen passeren. In het dorp staan twee kerken, de Martinus en de Quirinus. Quirinus van Rome is te refereren aan een put en Quirinus van Scicia herkennen we aan de molensteen; beide worden hier vereerd en nogal eens verwisseld.

Het dorp ligt op de Brabantse Wal aanzienlijk hoger dan de aan Zeeland grenzende polders. Het hoogteverschil is duidelijk waar te nemen.

Omdat het deze zomer zo warm is, verkorten we de route en gaan we rechtstreeks naar het centrum van Halsteren en niet door de vlakke onbeschutte polder. Na de rustpauze volgen we het park om terug te keren bij het Fort De Roovere.


Kenmerken

Startpunt: Halsteren: parkeerplaats Ligneweg 1
Startlocatie: Noord-Brabant, Nederland
Coördinaten N51.529000 E4.297000
Afstanden: 15, 10, 7 km
Type: Bos, Cultuur, Dorp
Begaanbaar: Goed
Rolstoel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Halverwege
Gelopen op: 27-07-2018

Route informatie

Een GPS wandeling van 15 bij Halsteren – Fort de Roovere.
De wandeling is in te korten tot 10 km of 7 km.
De paden op deze wandeling zijn goed begaanbaar.
Van deze wandeling is zowel een Track als een WPT-Route beschikbaar.
Halverwege is er een horecagelegenheid.



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nlSTART/FINISH/PARKEREN N51 31.751 E4 17.838
We starten op de Parkeerplaats bij Fort De Roovere, Ligneweg 1. We gaan meteen het Fort in en natuurlijk beklimmen we direct de bijzondere Pompejus toren. Een bijzonder werkstuk.

We verlaten de stelling door de Mosesbrug op unieke wijze. Omdat we rechtsaf gaan zien we de heuvelachtige natuur voor de buitengracht van het Fort. Dit is overigens te vermijden door na de brug linksaf te gaan tot de verharde Schansbaan en dan rechts vervolgen.

West-Brabantse Waterlinie N51 31.738 E4 17.933
De West-Brabantse waterlinie (later: Stelling West Noord-Brabant) is een Nederlandse militaire verdedigingslinie gebaseerd op inundatie.

GPSwalking.nlDe West-Brabantse waterlinie wordt de oudste van Nederland genoemd en werd aangelegd in 1628. Ze ligt tussen de vestingen Bergen op Zoom en Steenbergen en bestond uit vier forten.

Vanaf Bergen op Zoom bestaat de linie achtereenvolgens uit de forten Moermont (is nu verdwenen), Pinssen en De Roovere, de inundatievlakte het Halsterens Laag, de vesting Steenbergen en uiteindelijk fort Henricus.

Vanuit dit laatste fort kon door het openzetten van een sluis in de Steenbergse Vliet zeewater instromen, waardoor het Halsters en Oudlands laag onder liepen. Ook de beekjes de Ligne en de Zoom konden worden gebruikt om het land onder te laten lopen.

GPSwalking.nlDe aanleg van de drie zuidelijke forten nam slechts 23 weken in beslag. Bij de oplevering van de forten in november 1628 kwam opperbevelhebber Frederik Hendrik van Oranje-Nassau, bijgenaamd de stedendwinger, op bezoek. Van de inspectietocht naar West-Brabant maakte zijn secretaris Constantijn Huygens een dichterlijk reisverslag.

Het initiatief voor de aanleg werd genomen door de Staten van Zeeland en Holland. De linie had als doel om de genoemde steden te beschermen tegen een Spaanse aanval vanuit het oosten. Het tweede doel was het beveiligen van de Eendracht, de natuurlijke vaarweg tussen deze belangrijke gewesten.

Tussen 1628 en 1830 heeft men zesmaal zijn toevlucht gezocht in inundatie, eenmaal tegen de Spanjaarden, viermaal tegen de Fransen en de laatste keer tegen de Belgen.

GPSwalking.nlNa het verlies van hun militaire functie begin negentiende eeuw werden de stenen gebouwen op fort De Roovere ontmanteld.

De linie is in in de Eerste Wereldoorlog uitgebreid ten zuiden van Bergen op Zoom om een eventuele aanval van Engeland af te kunnen slaan. In die periode werd de linie voor het eerst de 'Stelling West Noord-Brabant' genoemd.

Via Zeeland zou de Engels-Franse coalitie België en Duitsland makkelijker kunnen bereiken. In 1809 werd al eens een invasie in Zeeland door Engeland afgeslagen door Franse en Nederlandse troepen van Napoleon.

Aan de andere kant zou Duitsland in de Eerste Wereldoorlog een voordeel kunnen hebben aan een gebruik van de haven Antwerpen en de extra bevoorradingslijnen naar België.

In 2000 werd de stichting Vrienden van de West Brabantse Waterlinie opgericht.

GPSwalking.nlFort de Roovere N51 31.705 E4 18.007
1628 - 1816: Fort De Roovere is een schans bij Halsteren die onderdeel was van de West-Brabantse waterlinie. Het is een aarden fort dat door middel van een wal (Ligneweg) aan het fort Pinssen is verbonden. Het fort is aan de "achterzijde" open, aan de "voorzijde" bestaat het uit twee bastions. Het fort heeft een gracht en de hellingen zijn hersteld. Het fort ligt vlak bij de Brabantse Wal.

In 1747, tijdens de Oostenrijkse Successieoorlog (1740-1748) is het fort belegerd geweest door de Fransen. De belegering is uitgebreid beschreven. Uiteindelijk viel de vesting Bergen op Zoom en werd de belegering gestaakt.

In 1784 werden de voorwerken verbeterd. Tevens werd de hoofdwal aan de noordzijde aangelegd.

GPSwalking.nlHet vestingwerk werd in 1816 opgeheven.

Tegenwoordig is er een Stichting Vrienden van fort de Roovere, die er naar streeft om het fort uit de vergetelheid te krijgen.

Medio 2010 is een begin gemaakt met een grootschalige opknapbeurt van het fort. De meeste begroeiing is verwijderd en de oude grachten zijn uitgediept. De werkzaamheden leidden tot veel lokale protesten.

Opvallend is dat er verder weinig tot geen aandacht wordt besteed aan archeologisch onderzoek terwijl in de directe omgeving sporen te vinden moeten zijn van de belegering door de Fransen. Lokale amateurs met metaaldetectoren vinden er nog geregeld kartetskogels die van deze belegering afkomstig moeten zijn.

GPSwalking.nlPompejus Toren N51 31.779 E4 18.093
Pompejus de Roovere (geboren in 1571) was een vooraanstaand politicus. Zo was hij schout van Dordrecht, baljuw van Zuid Holland en vanaf 1626 lid van de Raad van State.

De Roovere begeleidde namens de Staten van Holland de bouw van de fortificaties. Pompejus de Roovere overleed in 1638, maar hij krijgt een tweede leven met onze toren op "zijn" fort.

Bij de bouw zijn een samenwerking tussen enkele aannemers, Gemeente, architecten en ROC leerlingen en vrijwilligers betrokken geweest.

DGPSwalking.nle architecten hebben niet alleen een goede uitkijktoren / openlucht theater / info punt ontworpen, maar er ook een landschappelijk en architectonisch icoon van gemaakt.

De toren heeft een ingewikkelde geometrie en architectuur en is lastig, zo niet onmogelijk in een normaal bouwproces te realiseren, zeker met relatief onervaren mensen. De toren is in de zomer van 2017 in gebruik genomen.

De bouwkeet (Schaft!) wordt een ontmoetingsplek van bouwers en burgers, maar ook een informatiepunt over de toren, het Fort en de gehele West Brabantse Waterlinie.

GPSwalking.nlMosesbrug Loopgraafbrug N51 31.729 E4 18.064
De moderne (2010) "loopgraafbrug", ook bekend als "Mozesbrug", verbindt de oostelijke courtine met het buitenwerk. De Mozesbrug ligt onder water.

Halsteren - Fort De Roovere, aan de rand van Halsteren, is een schans die deel uitmaakt van de West-Brabantse Waterlinie. Deze verdedigingslinie uit de Tachtigjarige Oorlog, strekt zich uit van Benedensas in Steenbergen tot aan de Waterschans in Bergen op Zoom. Onderdeel van het Fort is de 'onzichtbare' Mozesbrug, ook wel de Loopgraafbrug genoemd.

Tijdens de opknapbeurt in 2010 is de loopgraafbrug aangelegd. Deze opvallende brug ligt als een omgekeerde 'infinity pool' verzonken onder de waterspiegel.

GPSwalking.nlDe Mozesbrug, want dat is de officiële naam, is hierdoor van een afstandje bijna niet te zien.

Vanuit het fort kom je via een 15 meter hoge trap bij de brug.

Steer van Eggers N51 31.444 E4 17.858
De Ster van Eggers is een verlaten buitenschans in de bossen van Fort de Roovere Halsteren. Sedert 2006 heeft Lions Club Bergen op Zoom het project van de Ster van Eggers geadopteerd en heeft ze de Stichting Vrienden van de West Brabantse Waterlinie geholpen de Ster weer zichtbaar te maken.

De contouren zijn geaccentueerd door het opschonen van de taluds en het plaatsen van een nieuwe “borstwering”. De gevlochten haag is nu afgebroken krijgt twee lange rijen duurzame houten palen.

GPSwalking.nlLigne N51 31.354 E4 17.701
De vestingbouwkundige Menno van Coehoorn kwam in 1698 met het plan om de drie zuidelijke forten middels een liniewal met elkaar te verbinden. Dit werd in 1727 gerealiseerd.

Ook hier zullen we overheen lopen richting zuiden. Links ligt dan het lagere moerasachtige terrein dat onder wate gezet kan worden.

Groote Melanen N51 31.213 E4 17.339
De Groote Melanen heeft een oppervlakte van 4,5 ha.

Tot in de 17e eeuw was dit een laaggelegen moerasgebied. Later werd dit gebied uitgeveend, waardoor een plas ontstond. Het moerasgebied maakte deel uit van de West-Brabantse waterlinie. De plas werd voor het eerst aangegeven op een kaart uit 1721.

GPSwalking.nlDe plas werd gevoed door kwel en oppervlaktewater uit slootjes. Er groeiden veel waterplanten en het water was helder.

In 2003 werden de volgende vissoorten gevonden: snoek, giebel, pos, baars, brasem, blankvoorn, schubkarper, spiegelkarper, ruisvoorn, zeelt, paling en vetje. Vanwege de voedselrijkdom en de algengroei trad regelmatig vissterfte door zuurstofgebrek op.

Door uitbaggeren, verwijderen van bomen, geleidelijker maken van de oevers, opheffen van de overstorten, wegvangen van te veel brasem en introductie van waterplanten wil men aan deze situatie een eind maken.

Vrederust Buitenlust N51 31.200 E4 17.714
Buitenlust en omgeving is een natuurgebied ten oosten van Halsteren. Het meet 133 ha en is eigendom van de Stichting Brabants Landschap. Het ligt achter Fort Pinssen.

GPSwalking.nlHet gebied werd in 1987 gekocht van psychiatrisch ziekenhuis Vrederust. Het omvat delen van voormalig landgoed Buitenlust en van landgoed Klein Loo. De landgoederen stammen uit ongeveer 1850. Het bosrijke natuurgebied biedt een helende werking aan de psychische patiënten die hier komen voor genezing.

Het landgoed zélf is rijk aan afwisseling met weiden, akkers, naald- en loofbos en een parkachtig centrum. In het noorden van het gebied werd omstreeks 1900 een productiebos aangelegd, vooral om zandverstuiving tegen te gaan. Er zijn in het gebied een aantal poelen en watertjes te vinden, waarin zeven soorten amfibieën voorkomen, waaronder de vinpootsalamander en de alpenwatersalamander. Ook de vogelstand is rijk. Torenvalk, groene specht en spotvogel komen er voor, evenals een kolonie van blauwe reigers met 120 nesten.

GPSwalking.nlFort Pinssen N51 30.941 E4 17.415
Fort Pinssen is een 17e-eeuws fort dat onderdeel was van de West-Brabantse waterlinie, de aaneengeschakelde reeks van forten, loopgraven en inundatiegebieden tussen Bergen op Zoom en Steenbergen.

Het fort werd in 1628 gebouwd tussen de De Roovere en Moermont met als doel een gat in de inundatievlakte rond Halsteren te dichten. In 1816 werd het fort buiten gebruik gesteld en na verloop van tijd overwoekerd, ofschoon het vanuit de lucht nog steeds herkenbaar is.

Opvallend dat op de port van de villa op et fort Pinsen met slechts één s is geschreven.

Halsteren N51 31.169 E4 16.882
Halsteren (Brabants en Zeeuws: Altere) is een dorp binnen de gemeente Bergen op Zoom. Het heeft ongeveer 12.000 inwoners. Halsteren is gelegen op de Brabantse Wal, waardoor binnen het dorp hoogteverschillen tot 10 meter waargenomen kunnen worden.

GPSwalking.nlDe oudste vermelding, als Halstert, stamt uit 1272. In de 13e eeuw is al sprake geweest zijn van een haventje, terwijl er toen ook al een parochie was gesticht, die reeds in 1253 werd vermeld. Het eerste kerkje lag tussen Halsteren en Tholen in een dorpje dat Polder heette. Dit bestond uit het kerkje en 47 huizen, maar dit verdween in de golven tijdens de Allerheiligenvloed van 1570.

Halsteren is waarschijnlijk ontstaan als een turfwinningsdorp. In de 14e eeuw werd er een kerkje gebouwd op de Brabantse Wal, gewijd aan Sint-Martinus. Op het muurwerk daarvan werd vanaf 1457 een nieuwe kerk gebouwd.

In 1580 vond een beeldenstorm plaats die bekendstaat als de Soldatenfurie en waarbij ook in Halsteren schade werd aangericht. Toch duurde het nog tot 1648 voor de kerk door de hervormden werd genaast.

GPSwalking.nlOmstreeks 1475 werd bovendien aan de weg naar Tholen een kapel gebouwd die gewijd was aan de Heilige Quirinus. Voorts was er het Kasteel van Halsteren, dat zich in Lepelstraat bevond en dat in 1378 voor het eerst in schriftelijke documenten werd genoemd. Dit werd in 1588 verwoest door de troepen van Parma.

In 1628 werd een aantal schansen aangelegd ten oosten van Halsteren, deel uitmakend van de West-Brabantse Waterlinie. Aldus werd Halsteren voor de Strooperijen en Brandschattingen des Vijands beveiligd, daar ook het ten westen van Halsteren liggende moerasgebied bijdroeg aan de verdediging.

In 1633 werd het Halsterse raadhuis gebouwd, dat in 1917 werd gerestaureerd. In de 19e eeuw kwamen er een aantal steenfabrieken naar Halsteren toe, zoals Vogelenzang (bij Station Vogelenzang (Halsteren), Klaverblad, bij de huidige straat in de wijk Rode Schouw en De Melanen aan de Langstraat. De laatste stond onder leiding van Guillaume de Leeuw. De steenfabrieken brachten veel welvaart naar Halsteren, en overal aan de Dorpsstraat werden statige panden gebouwd. De fabrieken zijn inmiddels ook verdwenen uit Halsteren.

GPSwalking.nlNaast steenfabrieken werden ook conservenfabrieken opgezet, namelijk Het Klaverblad in 1887 en Delta in 1898. Het Klaverblad conserveerde asperges en was de eerste conservenfabriek in Noord-Brabant. Tot respectievelijk 1903 en 1920 bleven deze fabrieken in werking.

In 1866 kwamen de Franciscanessen "Alles voor Allen" vanuit Breda naar Halsteren. Zij stichtten aan Gasthuisstraat 4 een liefdesgesticht. In 1899 kwam er een neogotisch pand dat echter in 1978 werd gesloopt nadat de laatste zusters in 1977 waren vertrokken. De zusters waren actief in bejaarden- en ziekenzorg en, sinds 1918, in de wijkverpleging. Op dezelfde plaats werd in 1978 het woonzorgcentrum Sint-Elisabeth gebouwd.

In 1909 vestigde zich een grote psychiatrische inrichting in Halsteren, namelijk Vrederust. Hieruit vloeide bovendien in 1955 het neurosesanatorium, later psychotherapeutisch centrum De Viersprong voort. Beide instellingen bestaan nog steeds.

GPSwalking.nlIn de jaren zestig van de 20e eeuw werd woonwijk De Beek gebouwd, en in 1972 volgde De Rode Schouw. In de jaren negentig van de 20e eeuw werd begonnen met de bouw van de Vinex-wijk De Schans. Die wijk reikt nu al tot Oude Molen, waar een nieuw bedrijventerrein werd aangelegd.

In 1962 vond er een grenswijziging plaats met de gemeente Bergen op Zoom, waarbij Noordgeest voortaan onder Bergen op Zoom viel.

Halsteren ligt op de noordelijke uitloper van de Brabantse Wal. Ten westen daarvan ligt de Auvergnepolder. Deze ligt door de kreekrestanten Lange Water en Verkorting, tegenwoordig natuurgebied, enigszins geïsoleerd van het vasteland. Ten westen van de Auvergnepolder ligt de Eendracht, met een brug naar Tholen daar overheen.

GPSwalking.nlSancto Antonio N51 31.038 E4 16.615
De Sancto Antonio (beter bekend als Sint-Antoniusmolen) is een korenmolen in Halsteren uit 1817. Deze ligt aan de N259 bij het gehucht Nieuwe Molen. Het is een beltmolen die in 1817 werd gebouwd. Even een stukje molenvaktaal:

In 1937 werd door M. van Riet het gevlucht voorzien van draaibare voorzomen. De kleppen werden bediend met een zwichtring. In 1945 werd dit vervangen door Busselneuzen. In 1958 werd dit op de binnenroede vervangen door fokwieken systeem-Fauël met regelborden (remkleppen) (die later werden vastgezet). Eind jaren tachtig werd alles vervangen door Oud-Hollands, maar 2004 kreeg de nieuwe binnenroede weer Busselneuzen nu met regelkleppen.

In 2004 is de binnenroede gebroken, toen is er 2 jaar met één roede gedraaid. In 2006 is een nieuwe roede gestoken, in plaats van de karaktaristieke fokwieken zijn er toen Van Bussel-stroomlijnneuzen aangebracht.

GPSwalking.nlQuirinus Kapel N51 31.241 E4 16.585
Quirinusverering. Vanouds werd in de streek rond Bergen op Zoom de Heilige Quirinus van Rome vereerd. Een aan hem gewijde kapel stond bij het begin van de Oudenweg die naar Tholen voerde. Ze wordt voor het eerst vermeld in 1485. De kapel was voorzien van een zogeheten Quirinusput, die geneeskrachtig water zou bevatten. In 1648 werd de kapel buiten gebruik gesteld en ze verviel.

In 1985 is de herinnering opgehaald en is deze nieuwe Sint-Quirinuskapel, aan de Buurtweg gebouwd. Een open veldkapelletje, gebouwd door een comité waarvan zowel de pastoor als de dominee deel uitmaakten.

Er bestaan twee heiligen die Quirinus worden genoemd. Dat zijn Quirinus van Siscia, een bisschop en martelaar, die rond 300 n.Chr. leefde in Siscia, het huidige Sisak in Kroatië en de heilige Quirinus van Rome, ook Quirinus van Neuss genaamd. Hij stierf rond 115 en was volgens de overlevering een romeins tribuun uit de 2e eeuw, die de martelaarsdood stierf en als heilige wordt vereerd.

GPSwalking.nlSint-Crijns Putje N51 31.239 E4 16.535
De heilige Quirinus van Rome (ook Quirinus van Neuss; † rond 115) was volgens de overlevering een romeins tribuun uit de 2e eeuw, die de martelaarsdood stierf en als heilige wordt vereerd. Het centrum van de verering van Quirinus bevindt zich in Neuss, Noordrijn-Westfalen. Rond de persoon Quirinus ontbreken historische bronnen en werden vele legenden opgetekend.

Volgens de overlevering was Quirinus een romeins tribuun en de gevangenisbewaker van de heilige Alexander. Samen met zijn dochter Balbina zou Quirinus zich hebben bekeerd tot het christendom. Tijdens de christenvervolgingen onder keizer Hadrianus werd Quirinus onthoofd en in de Praetextatus-catacomben aan de Via Appia in Rome bijgezet.

Volgens een Keuls document uit 1485 werden de stoffelijke resten van Quirinus in 1050 door paus Leo IX aan zijn zuster Gepa geschonken, die abdis was van een stift te Neuss.

GPSwalking.nlVervolgens werd de Sint-Quirinuskerk gebouwd (1209–1250) om er de relieken in een kostbare schrijn te bewaren.

Meerdere putten en bronnen werden naar Quirinus vernoemd en hij werd aangeroepen voor de genezing van builenpest, pokken en jicht, been- en voetproblemen, verlamming, steenpuisten, huiduitslag, oorpijn en botschade.

Ook werd hij beschouwd als een patroonheilige van paarden en runderen. Naast het bezoeken van de schrijn dronken de pelgrims het wonderdoende water uit de schedelschaal van de heilige.

Samen met Hubertus, Cornelius en Antonius-Abt is Quirinus een van de vier heilige maarschalken. Deze heilige Quirinus wordt met martelaarspalm voorgesteld en met name sinds de 16e en 17e eeuw als romeins officier met helm, lans, vlag en/of wapenschild.

GPSwalking.nlSintekrijn N51 31.225 E4 16.538
De kapel uit 1485 bleef echter in de herinnering voortbestaan en in 1925 werd een huis gebouwd op ongeveer dezelfde plaats dat de naam Sintekrijn kreeg. Er werd een Quirinusbeeld aangebracht en er verscheen een bord met de tekst:

Ga Quirinus nooit voorbij

of zeg: Quirinus bid voor mij!

We hebben Quirinus vn Rome al besproken, maar voor dit huis zien we een beeld emt een molensteen. Dat wijst op Quirinus van Siscia. Hij vluchtte voor de vervolging door Keizer Galerius. Hij werd gearresteerd, teruggebracht naar Siscia en voorgeleid aan de bewindvoerder Maximus. Toen men hem beval voor de Romeinse goden te offeren, weigerde hij.

GPSwalking.nlQuirinus werd overgedragen aan aan Amantius, de gouverneur van Pannonia Prima. In Sabaria werd de heilige gemarteld, een molensteen om de hals gehangen en zo over de brug in de rivier de Raab geworpen. Toen hij in de rivier kwam, zonk hij niet, maar bleef drijven. Quirinus sprak het toekijkende volk toe. Dit wonder bekeerde veel heidenen. Al biddend stierf hij in het jaar 310.

Zijn lichaam werd opgevist en bewaard in de Basiliek van Sabaria. Tijdens de grote volksverhuizing vielen germaanse stammen het gebied binnen. De Christenen vluchtten naar Rome, namen zijn overblijfselen mee naar de St. Sebastiaankerk aan de Via Appia in Rome. Als attribuut heeft de H. Quirinus van Siscia een molensteen, waarmee hij altijd wordt afgebeeld. Zijn naamdag valt op 4 juni.

GPSwalking.nlStation Vogelenzang N51 31.289 E4 16.391
Vogelenzang is inmiddels een cafetaria in de Dorpsstraat. Maar op de gevel staat nog steeds Station Vogelenzang.

De tram die vroeger door de Dorpsstraat reed, stopte voor dit café. Het is gebouwd aan het eind van de 19e eeuw als Station aan de tramlijn van Antwerpen naar Tholen. De tram kwam van Bergen op Zoom en splitste op de plaats waar de Tholenseweg afslaat van de Halsterseweg.

Het stationnetje zelf is een karakteristiek gebouw, dat vroeger altijd gekenmerkt werd door de grote bomen langs de Tholenseweg. Rond 1936 is de splitsing verbouwd, waardoor er elektrische verlichting kwam bij het station. Naast het station lag de steenfabriek Vogelenzang en de in 1966 afgebrande Lindehoeve.

Het gebouw zelf is nadat de tramlijn werd opgeheven in gebruik geweest als café en cafetaria, wat het nu nog steeds is.

Omdat het vandaag 30 graden is bij een strak blauwe lucht willen we ons niet bezwaren met een tocht door de polder zonder enige beschutting.

De route ligt er wel en brengt de wandelaar langs Spinolaberg en Auvergnepolder naar de kreekrestanten van het Lange Water. Vandaar keer je terug met een mooi zicht op het hoger gelegen Halsteren met een duidelijk tekenend silhouet van de kerktorens.

We treffen elkaar straks bij het Oude Raadhuis; wij lopen binnendoor over de Dorpsstraat. Lees dan voor de POIs verder in de Dorpstraat.

Spinolaberg N51 30.900 E4 15.878
Ambrogio Spinola (Ambrosio Espínola, Marqués de los Balbases), (Genua, 1569 – Castelnuovo Scrivia, 25 september 1630) was een militair strateeg, geroemd door vriend en vijand. Spinola trad in 1598 in militaire dienst. Hij werd in 1601 door de Spaanse koning Filips III naar de Nederlanden gezonden om de aartshertog Albrecht van Oostenrijk militair bij te staan, die het jaar ervoor de Slag bij Nieuwpoort had verloren.

Inwoners van Halsteren noemen zich tijdens carnaval Spinolen. De reden hiervan is dat het dorp net als generaal Spinola zijn meerdere heeft moeten erkennen in de nabijgelegen vestingstad Bergen op Zoom, waaraan Halsteren meermalen grondgebied af heeft moeten staan. Tevens is Spinola naamgever van dit buurtschap Spinolaberg op de Brabantse Wal, waar de generaal in 1622 zijn legerkamp had.

Auvergnepolder N51 31.310 E4 14.922
De Auvergnepolder is een polder en voormalig waterschap ten westen van Halsteren, die aangelegd is op slikken aan de Brabantse kant van de Eendracht.

Hier lag eerst een andere polder, de 's-Heer Boudewijnspolder. In 1583 werden hiervan de dijken doorgestoken en de polder verdween. In 1692 werd uiteindelijk opnieuw een polder ingedijkt: De Auvergnepolder. Deze polder vormde feitelijk een eiland, daar ze van het vasteland was afgescheiden door een kreek, het Lange Water genaamd, welke bij de aanleg van de polder intact bleef. De polder zelf is een strak ingedeelde zeekleipolder, waarop voornamelijk landbouw wordt bedreven.

In het uiterste oosten van de polder lig de buurtschap Slikkenburg. Hier lag vroeger het Hoornwerk Slikkenburg, dat deel uitmaakte van de Linie van de Eendracht.

GPSwalking.nlLange Water N51 31.483 E4 15.319
Het Lange Water is een natuurgebied in het oosten van de polder. Dit kreekrestant wordt beheerd door Staatsbosbeheer, welke 60 ha ervan in bezit heeft.

Naast open water zijn er oeverlanden met riet, grasland en akkers. Hier broeden bruine kiekendief, baardmannetje, blauwborst, kluut en tureluur.

Alterse Spinolen Carnaval N51 31.492 E4 16.205
Tijdens Carnaval heet Halsteren Altere en heten de inwoners Spinolen. Dit is afgeleid van Ambrosio de Spinola, een Italiaanse veldheer in Spaanse dienst, die op halsters grondgebied de slag om Bergen op Zoom verloor.

GPSwalking.nlDe prins carnaval heet altijd Ambrosio met daarachter in Romeinse cijfers het getal wat aanduid dat de prins de eerste, tweede, derde etc. prins van het dorp is na de oprichting van de Stichting Alterse Carnaval. De carnavalsoptocht is elk jaar op carnavalszondag te zien in de straten van het dorp.

Oranjebomen N51 31.479 E4 16.215
De Julianaboom en de Bernhardboom aan het Burgemeester Mastboomplein zijn geplant in 1937, ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana en prins Bernhard. De bordjes met hun initialen zijn in de Tweede Wereldoorlog op last van de Duitse bezetters verwijderd.

In 1999 zijn nieuwe paaltjes met initialen onthuld. De originele zijn nooit teruggevonden. Inmiddels is er ook een Willem-Alexanderboom toegevoegd. Zie https://www.plaatsengids.nl/halsteren.

GPSwalking.nlSint-Quirinuskerk N51 31.645 E4 16.143
De Sint-Quirinuskerk is de katholieke kerk van Halsteren. Ze bevindt zich aan Dorpsstraat 51 en werd ingewijd in 1913.

De katholieken bezaten reeds de historische Sint-Martinuskerk, die ondertussen al aan Quirinus van Siscia was gewijd.

Wélke Quirinus dat is, hangt af van zijn attribuut. De parochie verwierf in 1803 een reliek van Quirinus van Siscia, en het is déze Quirinus die tegenwoordig wordt vereerd. Déze Quirinus heeft om zijn hals een ketting met daaraan een molensteen.

GPSwalking.nlNaar verluidt zou hij aldus in de rivier gegooid zijn, maar blijven drijven en in deze situatie zelfs het volk hebben toegesproken. Een 18e-eeuws Quirinusbeeld is nog in de pastorie aanwezig. Een Quirinusaltaar uit 1868 werd in 1913 overgebracht naar de nieuwe kerk.

De oude kerk was te klein geworden en er werd een nieuwe kerk gebouwd, welke ontworpen werd door Jos Cuypers.

Het betreft een neoromaanse driebeukige kruiskerk met een kort schip, waarvan het transept mansardedaken heeft. De vieringtoren heeft een tentdak. Het interieur is rijk gedecoreerd, en de blokvormige rondbogen zijn opvallend.

GPSwalking.nlHet interieur van de kerk toont een inventaris die deels uit de oude Sint-Martinuskerk afkomstig is. Toen in 1920 de kerkschatten teruggevonden werden welke in 1648 in veiligheid waren gebracht, konden ook een aantal voorwerpen daarvan aan het interieur worden toegevoegd.

Dit betreft onder andere een koperen doopvont uit 1549, die aan de kerk werd geschonken als zoenoffer voor het begaan van een moord. Het meer dan twee meter hoge doopvont wordt gesierd door een Sint-Maartensgroep. Ook werden enkele teruggevonden laatgotische kandelaars in de nieuwe kerk geplaatst.

Uit de oude Sint-Martinuskerk zijn onder meer de renaissance orgeltribune uit 1643, vervaardigd door Jan Colijnsz. de Nole en een 18e-eeuws altaartje afkomstig.

GPSwalking.nlOude Raadhuis N51 31.729 E4 16.039
Het voormalige Raadhuis van Halsteren, aan Dorpsstraat 22, werd gebouwd in 1633. Het werd opgetrokken in baksteen met natuurstenen banden en voorzien van een zadeldak tussen trapgevels.

In de 18e en 19e eeuw vonden verbouwingen plaats, maar in 1917 werd het gebouw gerestaureerd en uitgebreid, waarbij onder meer het bordes met leeuwen werd gereconstrueerd. De inwendige balklaag en een schouw dateren nog uit de bouwtijd.

Links van dit restaurant zien we een monument ter herdenking van de Watersnood in 1953.

PGPSwalking.nlauze N51 31.729 E4 16.039
Vandaag pauseren we op het buitenterras van dit Oude Raadhuis. Een beetje onwennig en al improviserend worden we bediend. Het restaurant is vandaag nog niet volledig in bedrijf, maar vanwege de mooie zomer laat de nieuwe eigenaar deze kans niet voorbijgaan.

“Het is pas de tweede dag dat we geopend zijn”…. Het geeft een heerlijk relaxte sfeer en de lunch smaakte voortreffelijk. Het komt wel goed hier.

Sint-Martinuskerk N51 31.743 E4 16.037
De Sint-Martinuskerk is een 15e-eeuws gotisch kerkgebouw in Halsteren. Het bevindt zich aan Dorpsstraat 20.

Al in de 12e eeuw was er al sprake van een kerk in de omgeving van Halsteren, die zich in het dorp Polder ten westen van het huidige Halsteren bevond en gesticht was door Zeeuwse edelen. Deze kerk zou, samen met het dorp, bij de Allerheiligenvloed van 1570 in de golven zijn verdwenen.

GPSwalking.nlIn de 14e eeuw werd bovendien een aan Sint-Martinus gewijde kerk op de Brabantse Wal gebouwd. Dit was de kerk van Halsteren. Deze werd later uitgebreid.

In 1580 woedde in Bergen op Zoom de Soldatenfurie, waarbij de Staatsgezinden veel kerkelijke bezittingen vernielden. Bovendien mochten er daarna in Bergen op Zoom en Zeeland geen katholieke godsdienstoefeningen meer worden gehouden. De katholieke gelovigen kwamen toen naar de Sint-Martinuskerk te Halsteren, die in zekere zin als grenskerk ging fungeren.

Dit werd echter in 1627 door de Staatse autoriteiten verboden. In 1648 kwam de Sint-Martinuskerk in protestantse handen. De katholieken brachten hun kerkschatten in veiligheid, maar deze raakten in vergetelheid en werden pas in 1920 bij toeval teruggevonden.

GPSwalking.nlDe katholieken betrokken in het geheim een schuilkerk in de Celsche Hoeve te Lepelstraat. Na 1672 kon dit openlijker gebeuren en in 1731 werd het weer toegestaan om een pastoor te hebben. Toen in 1747 de Fransen binnenvielen, traden deze zeer gewelddadig op en werd de Halsterse pastoor zo zwaar mishandeld dat deze zes dagen later overleed. Heftige tijden.

In 1760 mocht de schuurkerk in Lepelstraat worden vergroot en in 1799 kregen de katholieken hun kerk te Halsteren weer terug. Deze werd in 1802 weer in gebruik genomen en bleef als zodanig fungeren tot 1913. De Hervormden konden in 1825 een kerkje aan de Schoolstraat betrekken. De parochie kreeg echter in 1803 een reliek van de Heilige Quirinus van Siscia (een andere heilige dan Quirinus van Rome, welke vanouds werd vereerd), en de parochie verving Sint-Martinus door Sint-Quirinus als patroonheilige. In 1913 werd een nieuwe Sint-Quirinuskerk ingewijd.

De historische oude kerk kwam leeg te staan. In 1962 werd de kerk gerestaureerd en opnieuw ingericht voor de - nu weer protestantse - eredienst. Het kerkje aan de Schoolstraat was immers veel te klein geworden voor het toenemend aantal protestanten, waartoe onder meer het personeel van het ziekenhuis Vrederust behoorde. Daartoe moest echter kerkmeubilair worden aangekocht. De protestanten gaven de kerk ook weer de oorspronkelijke naam: Sint-Martinuskerk.

GPSwalking.nlBrabantse Wal N51 31.716 E4 15.978
Staande bij de Martinuskerk zien we dat de huizen richting west veel lager staan dan het kerkplein en het terras van het oude raadhuis. Oorzaak is de Brabantse Wal.

De Brabantse Wal, ook wel aangeduid als Zoom, is een opvallende verhoging in het landschap in Noord-Brabant, op de grens met Zeeland en de Belgische provincie Antwerpen.

De Brabantse Wal is aangemerkt als aardkundig waardevol gebied en grote delen ervan zijn beschermd vanwege natuur- en cultuurhistorische waarden.

Steilrand. Het meest opvallend in het landschap van de Brabantse Wal is de steilrand, een abrupte overgang van de hoger gelegen zandgronden naar de lager gelegen zeekleipolders. Deze slingert van Ossendrecht langs Hoogerheide, Woensdrecht, Heimolen, Bergen op Zoom en Halsteren.

GPSwalking.nlDe steilrand, ook wel hoge rand en zoom genoemd, is waarschijnlijk ontstaan door erosie door de rivier de Schelde en door de zee. Hij bereikt hoogten van ongeveer 20 meter boven NAP. Bergen op Zoom, Halsteren, Woensdrecht en Ossendrecht ontstonden waarschijnlijk mede doordat de ligging op de steilrand tegelijkertijd een veilige haven bood tegen overstromingen en directe toegang gaf tot de vruchtbare zeekleigronden.

De hogere zandgronden zijn vooral bebouwd en met bos en hei bedekt. Het hoogste punt op de Brabantse Wal is de Hoogenberg bij Putte (+39,1 m NAP). De lager gelegen kleigronden zijn vooral in gebruik voor de landbouw. Ook liggen er kreekresten. Het laagste punt is het Steenbergsch Oudland (- 1,5 m NAP).

GPSwalking.nlViersprong N51 31.809 E4 16.226
Paul Huismans bhic vertelde op 27 januari 2014:

Na de Tweede Wereldoorlog zochten de paters Assumptionisten een onderkomen voor hun noviciaat, dat in Moergestel wel erg primitief gehuisvest was. Ze konden in 1946 in Halsteren een villa huren van de heer M. Testers uit Bergen op Zoom.

Daar, aan de Beeklaan, vestigden ze hun klooster met onder andere een kapel en een refter. Intussen wilden ze in Steenbergen een nieuw klooster bouwen, wat enige tijd duurde. De eigenaar verkocht zijn huis in 1955 aan de Psychiatrische Inrichting Vrederust.

De paters en het noviciaat verhuisden daarom voor vier jaar naar een schoolgebouw aan de Blauwstraat 30 in Steenbergen.

Het huis in Halsteren is nu deel van het Psychotherapeutisch Centrum de Viersprong. De Viersprong biedt verschillende behandelingen. Het betreft vooral persoonlijkheidsstoornissen van ellerlei aard. Ze behandelen cliënten thuis, poliklinisch, in deeltijd en klinisch. Sommige behandelingen zijn individueel, andere vinden in een groep plaats en vaak is het systeem (belangrijke mensen in je omgeving) betrokken in de behandeling. Zie https://www.bhic.nl.

GPSwalking.nlVilla De Beek N51 32.078 E4 16.664
Villa De Beek aan de Beeklaan 25 is een eclectische villa uit 1890 met koetshuis, een landschapstuin en een parkbos. Vrijstaande VILLA, thans in gebruik als psychotherapeutisch centrum. Gebouwd in 1900 naar ontwerp van C.P. van Genk met elementen van het Eclecticisme en de Neo-Renaissance.

Tweelaags pand op een vierkante plattegrond, op enkele hoeken uitgebreid met erkers en torentjes. Het samengestelde dak is gedekt met shingles. Het pand is uitgevoerd in baksteen, thans geheel, inclusief speklagen en natuurstenen decoraties, wit geverfd. De villa staat op een natuurstenen plint en heeft cordonlijsten.

De rechterhoek van de zuidgevel is voorzien van een risaliet met uitkragende torentjes, bekroond door koepels met spitsen. Het linkeruiteinde heeft een erker met schuine zijden onder een omlopend dak, op de hoek op verdiepingshoogte een overhoeks geplaatste rechthoekige erker bekroond door een steile afgeplatte spits.

GPSwalking.nlOm de hoek, tegen de westgevel is een risaliet zichtbaar. De noordgevel heeft een middenrisaliet onder plat dak, hierin een gemoderniseerde ingang onder een grote luifel, erboven een hoog rondboograam. De oostgevel heeft een hoekrisaliet. De west- en zuidgevel zijn zichtbaar vanaf de straat en hebben aan de bovenkant en tussen de verdiepingen in lijsten met uitstekende knoppen.

Hierna keren we terug naar de geparkeerde auto. Ongeveer 15 kilometer inclusief de polder genieten van bewegen in de natuur en zoveel groen. Een heerlijke wandeling

We wensen je veel wandelplezier.

Startpunt

  • Start/finish/parkeerplaats:  Ligneweg1 Halsteren N51 31.751 E4 17.838

Geraadpleegde websites:

POI’s

  • West-Brabantse Waterlinie N51 31.738 E4 17.933
  • Fort de Roovere N51 31.705 E4 18.007
  • Pompejus Toren N51 31.779 E4 18.093
  • Mosesbrug Loopgraafbrug N51 31.729 E4 18.064
  • Steer van Eggers N51 31.444 E4 17.858
  • Ligne N51 31.354 E4 17.701
  • Groote Melanen N51 31.213 E4 17.339
  • Vrederust Buitenlust N51 31.200 E4 17.714
  • Fort Pinssen N51 30.941 E4 17.415
  • Halsteren N51 31.169 E4 16.882
  • Sancto Antonio N51 31.038 E4 16.615
  • Quirinus Kapel N51 31.241 E4 16.585
  • Sint-Crijns Putje N51 31.239 E4 16.535
  • Sintekrijn N51 31.225 E4 16.538
  • Station Vogelenzang N51 31.289 E4 16.391
  • Spinolaberg N51 30.900 E4 15.878
  • Auvergnepolder N51 31.310 E4 14.922
  • Lange Water N51 31.483 E4 15.319
  • Alterse Spinolen Carnaval N51 31.492 E4 16.205
  • Oranjebomen N51 31.479 E4 16.215
  • Sint-Quirinuskerk N51 31.645 E4 16.143
  • Oude Raadhuis N51 31.729 E4 16.039
  • Pauze N51 31.729 E4 16.039
  • Sint-Martinuskerk N51 31.743 E4 16.037
  • Brabantse Wal N51 31.716 E4 15.978
  • Viersprong N51 31.809 E4 16.226
  • Villa De Beek N51 32.078 E4 16.664