Elspeetsche Heide

Korte beschrijving

Samen met de wat kleinere Westeindsche Heide maakt dit aaneengesloten heidegebied deel uit van het Natura 2000-gebied de Veluwe. Het gebied is bezit van de gemeente Nunspeet. Het gebied wordt doorsneden door N310, de weg van Elspeet naar het noordelijker gelegen Nunspeet.

Oorspronkelijk was dit een bosgebied. Na het kappen van de bomen gebruikten de boeren van Elspeet en omgeving het gebied eeuwenlang voor de schapenhouderij. Door deze begrazing ontstond een uitgestrekt heideveld dat tot de Tweede Wereldoorlog dienstdeed voor de mestproductie.

Al in de eerste helft van de twintigste eeuw verminderde de vraag naar mest en werden heidegebieden weer bebost. De Elspeetsche Heide bleef echter bestaan en kreeg na de Tweede Wereldoorlog een militaire bestemming. Het ministerie van defensie gebruikte het gebied als militair oefenterrein, waar een kilometerslange tankbaan werd aangelegd bestemd voor het oefenen met tanks door de cavalerie.

In 1995 werd het gebied afgestoten door defensie als oefengebied. Het gebied wordt weer begraasd door schaapskuddes.


Kenmerken

Startpunt: Vierhouten: Parkeerplaats Elspeterbosweg
Startlocatie: Gelderland, Nederland
Coördinaten N52.318000 E5.817000
Afstanden: 52 km
Type: Bos, Cultuur, Hei, Open, Zandheuvel
Begaanbaar: Goed
Rolstoel: Niet toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Niet aanwezig
Gelopen op: 24-11-2018

Route informatie

Een GPS wandeling van 13 km over de Elspeetsche Heide bij Vierhouten op de Veluwe.
Er zijn geen verkortingen beschikbaar.
Naast de track is er een route beschikbaar.
Onderweg komt u geen horecagelegenheid tegen. 



Acties

Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst

Startlocatie


Reacties



Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.


Langere beschrijving


GPSwalking.nlIn het voorjaar verbleven we op camping Rollerkoot. Een mooie gelegen mini-camping van de SVR. Je loopt zo van de camping het Kroondomein Het Loo in. Die wandelingen hebben we intussen al op onze website staan. Vandaag eerst een stukje met de auto richting het schitterend gelegen Vierhouten.

Rij in de avonduren maar eens richting Vierhouten. Grote kans dat er zwijnen over de weg lopen. Overdag hadden we er geen last van. Nadat we de auto geparkeerd hadden lag een schitterend en wijds heidegebied voor onze voeten.

Een beetje meer zon was welkom geweest, de foto's komen dan mooier uit, maar de uitzichten waren zondermeer schitterend. 

GPSwalking.nlElspeetsche Heide
Samen met de wat kleinere Westeindsche Heide maakt dit aaneengesloten heidegebied deel uit van het Natura 2000-gebied de Veluwe. Het gebied is bezit van de gemeente Nunspeet. Het gebied wordt doorsneden door N310, de weg van Elspeet naar het noordelijker gelegen Nunspeet.

Oorspronkelijk was dit een bosgebied. Na het kappen van de bomen gebruikten de boeren van Elspeet en omgeving het gebied eeuwenlang voor de schapenhouderij. Door deze begrazing ontstond een uitgestrekt heideveld dat tot de Tweede Wereldoorlog dienstdeed voor de mestproductie. Al in de eerste helft van de twintigste eeuw verminderde de vraag naar mest en werden heidegebieden weer bebost.

GPSwalking.nlDe Elspeetsche Heide bleef echter bestaan en kreeg na de Tweede Wereldoorlog een militaire bestemming. Het ministerie van defensie gebruikte het gebied als militair oefenterrein, waar een kilometerslange tankbaan werd aangelegd bestemd voor het oefenen met tanks door de cavalerie.

In 1995 werd het gebied afgestoten door defensie als oefengebied. Het gebied wordt weer begraasd door schaapskuddes.

Vliegveld en ploegvoren
In de jaren dertig van de 20e eeuw zijn (nooit gerealiseerde) plannen gemaakt voor aanleg van vliegvelden op het heideveld. In de Tweede Wereldoorlog is door de Duitse bezetters gestart met de aanleg van een landingsbaan maar door het aanbrengen van diepe voren met een ploeg door boeren en verzetstrijders is deze nooit in gebruik genomen.

GPSwalking.nlMarkante punten
In het oostelijk deel van het gebied bevindt zich, ruim een kilometer ten zuidwesten van Vierhouten, een replica van een grafheuvel. De replica laat een half opengewerkte grafheuvel uit de Nieuwe Steentijd zien en toont welke sporen er gevonden zijn.

Aan de zuidzijde van het oostelijk deel van het gebied is een monument geplaatst ter gelegenheid van het 25-jarig bestaan van het wandelplatform in 2005.

In het westelijk deel van het gebied is de Liesberg, een heuvel van circa 41 meter hoog, een opvallend punt in het landschap.

GPSwalking.nlGeschiedenis
De geschiedenis van de heidevelden voert ons terug in een tijd, dat de Veluwe voor het merendeel nog uit woeste gronden bestond.

Ooit waren deze heidevelden net als de overige heidevelden op de Veluwe van groot belang voor de mens met zijn schapenteelt.

In de tweede helft van de negentiende eeuw nam het belang van de schapenteelt op de heide af door wolimport uit Australië en door de uitvinding van kunstmest. In de periode vanaf 1950 zijn er overeenkomsten gesloten tussen de toenmalige gemeente Ermelo en het Ministerie van Defensie over de beschikbaarstelling van de gemeentelijke heideterreinen als oefenterrein.

GPSwalking.nlIn 1972 is de toenmalige gemeente Ermelo gesplitst in de gemeente Ermelo en de gemeente Nunspeet. Het is dan ook sinds die tijd, dat de Elspeetsche heide, Stakenberger heide, de Westeidsche heide en nog enkele heidevelden, intensief gebruikt werden als militair oefenterrein.

In de loop van de tijd is op dat gebied een aanzienlijke verandering tot stand gekomen. Het houden van militaire oefeningen is eind 1994 beëindigd. Ook is het uitgebreide netwerk van zandbanen voor militair gebruik opgeheven

Een en ander was het gevolg van een teruglopende behoefte aan oefenterreinen in Nederland. Uiteindelijk is ervoor gekozen om de oefenterreinen in de gemeente Nunspeet in 1996 in zijn geheel terug te geven aan de natuur.

GPSwalking.nlHerstel
Om de landschappelijke en natuurlijke waarden van de Nunspeetse heidevelden weer terug te krijgen, is destijds in samenwerking met Defensie een plan opgesteld.

Voor bijvoorbeeld de Elspeetsche heide betekende dit alleen al het opruimen van 13.000 afzettingspalen langs de verschillende tankbanen en het omvormen van het 55 km lange tankbanenstelsel met een zandbreedte van ca 8 meter per baan naar een nieuwe heidevegetatie!

Met dit ingezette grootschalige herstel, is destijds een basis gelegd om dit oeroude cultuurlandschap voor de toekomst te behouden.

GPSwalking.nlBeheer
In vervolg op dit herstel houdt de gemeente Nunspeet haar heideterreinen, net als onze voorouders, in stand door het maaien, de beweiding met schapen, door af te plaggen en door middel van chopperën (= combinatie tussen maaien en plaggen). Het hoofddoel is het open landschappelijke karakter voor de toekomst te bewaren.

Door gericht beheer maken tal van zeldzame diersoorten, als adders, tapuiten, roodborsttapuiten, levendbarende zandhagedissen, nachtzwaluwen e.d. in toenemende mate weer gebruik van dit specifieke en kenmerkende landschap.

GPSwalking.nlRecreatie
Naast de beherende factor, is de recreatieve factor niet vergeten. In de gemeentelijke heideterreinen zijn twee langeafstandswandelroutes aangelegd, één van 5 kilometer en één van 9 kilometer. Voor de kortere natuurbeleving is een natuurpad met tekstborden uitgezet.

De bezoeker kan hierop gerichte informatie krijgen, over het beheer en over de dieren en de planten die er voorkomen. Ook is het ruitemet, dat aansluit op de omringende terreinen, aangepast en versterkt met een menroute.

Niet te missen is de replica van de grafheuvel. Erg leuk om te kijken en een stukje geschiedenis te lezen. 

GPSwalking.nlReplica grafheuvel
U staat in een nagemaakte prehistorische grafheuvel. U ziet de heuvel zoals archeologen een grafheuvel opgraven. De laten aangebrachte aarde, het graf, de urnen en de paalsporen zijn goed herkenbaar. Deze heuvel is in meerdere perioden van de prehistorie als begraafplaats gebruikt. 

Ruim 2000 jaar voor Christus tijdens de Nieuwe Steentijd heeft men een graf gedolven. Daaromheen is een greppeltje gegraven en over het graf is, met aangevoerde grond, een heuvel opgeworpen. Op de bodem ziet u het graf met het silhouet van de dode. In een mooie Veluwese Klokbeker kreeg de dode voedsel voor de lange reis mee. 

GPSwalking.nlOngeveer 1000 jaar later, in de Bronstijd, heeft men de heuvel opnieuw als begraafplaats gebruikt. De dode is in het centrum van de oude heuvel geplaatst. Na de begrafenis heeft men de heuvel aanzienlijk vergroot en opgehoogd en met een rij palen omgeven. 

Nog één keer heeft men de heuvel gebruikt als begraafplaats. In de IJzertijd, 500 jaar voor Christus, heeft hier een crematieplechtigheid plaatsgevonden. Na de crematie zijn de resten zorgvuldig vergaard en in een urn gedaan, die daarna in een kuil in de heuvel is geplaatst. 

Daarna is de heuvel niet meer als begraafplaats gebruikt. Ruim 2000 jaar later hebben archeologen de sporen van al deze activiteiten kunnen lezen. De heuvel is in vier parten verdeel waarvan er hier twee verwijderd zijn. Tussen de kwadranten is een profieldam blijven staan. Deze methode van opgraven geeft veel inzicht in de opbouw zonder dat de hele grafheuvel opgeruimd wordt. 

Een stukje verder komen we een mooie rode verrekijker tegen. Die laat zien hoe het landschap er vroeger uitgezien moet hebben. Daarna komen 2 paaltjes met informatie en natuurlijk het hoge uitzichtspunt. Na een stukje klimmen hadden we een schitterend uitzicht over de omgeving. 

GPSwalking.nlTijdkijken: Militairen - tankweg
De Romeinen hadden al een marskamp met duizenden legionairs in 2 deze buurt, op de Ermelose heide. Eeuwen later, tijdens de Tweede Wereldoorlog, verborgen deze bossen 55 onderduikers in Het Verscholen Dorp, maar er was ook een Duits kamp voor Joden, De Bruine Enk. De Joden uit dat kamp werden te werk gesteld. Zij hebben een bos omgespit, dat nu Het Jodenbos heet en ze hebben de Stakenbergerweg aangelegd.

Tussen 1956 en 1996 heeft de Koninklijke Landmacht geoefend op deze heide. Toeschouwers keken vanaf de Stakenberg naar de tanks die hier rondreden. Enkele oude tankwegen zijn nog steeds te zien. Na de sloop van de Generaal Winkelman Kazerne in 2006 is de heide weer een natuurgebied.

GPSwalking.nlTijdkijken: Potstalcultuur
In de Middeleeuwen was deze heide onderdeel van het Frankische Rijk. De bevolking groeide. En rond boerenhoeven ontstonden kleine kampen: kleine dorpjes van boerderijen. Achter de huizen lagen de akkers. En achter de akkers begonnen de woeste gronden. Daar graasden de schaapskuddes van het dorp.

's Avonds stonden de schapen op stal. In die potstal werd de schapenstront afgedekt en vermengd met zand en heideplaggen. Eenmaal per jaar werd deze menging over de akker uitgespreid. Die akkers werden zo telkens iets hoger dan het omringende land. Er ontstonden enken met heel vruchtbare grond, enkeerdgrond.

GPSwalking.nlEen leuke wandeling met naast de schitterende vergezichten over de heide ook een schat aan informatie.

Maar naast de vergezichten is er ook genoeg dichterbij te bekijken. We kwamen vele hagedissen tegen, en die lieten zich ook prima op de foto zetten. Maar ook vlinders kwamen we regelmatig tegen, evenals rupsen. 

En zo hebben we weer een nieuw stukje Veluwe ontdekt. Nederland is mooier dan je denkt met vele pareltjes waar het heerlijk wandelen is. En dit is er ook eentje. 

Wandel ze. 

Geraadpleegde websites:

POI's

  • Elspeetsche Heide N52.3181 E5.7770
  • Grafheuvel N52.3208 E5.8112
  • Meertje N52.3124 E5.7678
  • Picknickbank N52.3253 E5.7910
  • Replica grafheuvel N52.3204 E5.8143
  • Start/finish/parkeerplaats N52.3175 E5.8174
  • Tijdkijken N52.3258 E5.7784
  • Turfberg N52.3253 E5.7965
  • Uitkijktoren N52.3277 E5.7763
  • Vodseberg N52.3274 E5.8122
  • Wandelsteen N52.3056 E5.8017