Stadswandeling Zwolle

Korte beschrijving

Zwolle! We zijn hier verscheidene keren geweest en nimmer hebben we ons uitgebreid bezig gehouden met deze prachtige plaats. Nu hebben we de kans waargenomen en hebben we uitgebreid de historische betekenis van de stad kunnen uitwerken. U krijgt de keuze: Een historisch overzicht naar aanleiding van het 750-jarig bestaan van de stad, of de aloude manier van beschrijving over de interessante points of interest. Aan u de keuze.

De oude stad binnen de Singelgracht heeft zoveel moois in zich, laat ons slenteren, vooral slenteren, door de drukke straatjes, langs de historische gebouwen, ja, veel kerken van allerlei geloofsgemeenschappen. Een bijzondere plaats omdat Zwolle de hoofdstad is van Overijssel. Ook dat vinden we terug. De gebouwen staan er nog. Hoe het zover gekomen is lezen we in de documentatie. In de winter is het al de moeite waard. Hoe fantastisch moet het zijn als in de zomer alle terrasjes uitgebreid bezet zijn. Zwolle moet je niet alleen passeren, Zwolle moet je proeven en genieten. In onze tijd mag dat…..

Heel veel plezier toegewenst. Fijne wandeling.


Kenmerken
Startpunt: Zwolle: P Park Noordereiland Assiesstraat 120
Startlocatie: Overijssel , Nederland
Coördinaten N52.516000 E6.096000
Afstanden: 5 km
Type: Cultuur, Stad
Begaanbaar: Goed
Rolstoel: Toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Onderweg
Gelopen op: 17-01-2020

Route informatie

Een GPS stadswandeling van 5 km door het centum van Zwolle.
De paden op deze wandeling zijn goed begaanbaar.
Van deze wandeling is zowel een Track als een WPT-Route beschikbaar.
Horeca komt u onderweg voldoende tegen.



Langere beschrijving

START/FINISH/PARKEREN N52 30.956 E6 05.737
We starten op de Parkeerplaats Noordereiland, Assiesstraat 120. Goed bereikbaar, erg ruim, maar wel prijzig. De beschrijving in Italic schuingedrukt betreft het lokale Points-of-Interest.

Zwolle ligt op een hoog gelegen plek op een uitloper van de Veluwse stuwwal tussen de IJssel en de Vecht. Een droge plaats om veilig te wonen. Vanwege gevonden bodemschatten uit de 8e eeuw mag men aannemen dat hier rond 800 al een nederzetting ontstond.

GPSwalking.nlTheater De Spiegel N52 30.959 E6 05.856
De Spiegel is ontworpen door Martien van Goor. Het is één der twee theaters onder de overkoepelende organisatie Zwolse theaters; het andere is de Schouwburg Odeon. De Spiegel heeft als enig theater in Nederland een beweegbaar plafond. Het theater werd op 30 september 2006 geopend door koningin Beatrix. Het heeft als basis 850 plaatsen, maar als het plafond in zijn hoogste stand is gezet zijn dit er 1.000. Dit is handig bij concerten.

Bij toneelstukken wordt het plafond juist in zijn laagste stand gezet, opdat stemmen niet verloren gaan in de grote ruimte. Het theater bestaat uit een zaal en twee balkons. Een derde balkon is ook mogelijk. De hoefijzervorm van het theater zorgt voor goed contact tussen podium en publiek.

Geschiedenis: De Romeinen hebben zich hier nooit gevestigd. Vandaar dat de invloeden van buitenaf niet komen vanuit het zuiden, maar uit gebieden nu bekend zijn als Friesland, Twente, Drenthe en zelfs Rijnland, Frankenland, het oosten.

GPSwalking.nlDe Librije / driesterrenrestaurant N52 30.923 E6 05.857
De Librije is een driesterrenrestaurant in Zwolle.Jonnie Boer werd op vierentwintigjarige leeftijd chef-kok bij Restaurant De Librije in Zwolle. De Librije bevond zich in 1993 in de bibliotheek van het Dominicaner kloostercomplex in Zwolle, dat uit de zestiende eeuw dateert. Toen verkreeg de Librije de eerste Michelinster. In 2004 was De Librije het tweede restaurant in Nederland dat een derde ster krijgt.

Op 25 mei 2008 werd in Het Spinhuis, een monumentaal pand en tevens de voormalige vrouwengevangenis van Zwolle, Librije’s Hotel geopend. Op 20 januari 2015 verhuisde het restaurant De Librije naar de binnentuin van Librije’s Hotel.

Geschiedenis: In die tijd komt onder Karel de Grote de kolonisatie met militaire middelen op gang. Omdat het Romeinse geldstelsel is komen te vervallen worden veel beroepssoldaten uitbetaald in goederen. Als pensioen krijgen ze grond van de Frankische koning. Daarmee beginnen zij een boerenbedrijfje en een ontginning. Zo ook vestigen zich de oud militairen in Zwolle.

GPSwalking.nlSpinhuis N52 30.920 E6 05.870
Het Spinhuis spreekt nog altijd tot de verbeelding, zo blijkt elke keer als het monumentale gebouw uit 1739 wordt bezocht. Dit begrip is vooral bekend in de betekenis van een tuchthuis voor vrouwen. Een gevangenis waar vrouwelijke gedetineerden onder vaak erbarmelijke omstandigheden dwangarbeid moesten verrichten met als nevendoel de bestraften weer op het goede pad te brengen. De veroordeelde vrouwen zaten in een grote zaal waar ze moesten spinnen en naaien.

In zulke spinhuizen zaten twee soorten gedetineerden. De eerste groep bestond uit vrouwen die waren veroordeeld voor diefstal of grotere vergrijpen, bedelaressen, landloopsters, die zich aan hoererij in bordelen en herbergen schuldig maakten, of die waren opgepakt wegens dronkenschap of overspel. De andere groep bestond uit vrouwen die op kosten van hun familie voor heropvoeding naar de gevangenis werden verwezen.

Geschiedenis: De commune van vrije boeren gaat de bossen ontginnen. Aan het hoofd van die gemeenschap staat mogelijk de vroegere legeraanvoerder. Maar ook onvrijen of horigen, misschien oud soldaten van lagere rangen of zelfs krijgsgevangenen worden ingezet om het land te bewerken.

GPSwalking.nlStadsmuur Zwolle N52 30.840 E6 05.899
De stadsmuur van Zwolle is een stadsmuur die in vroegere tijden diende als bescherming tegen belegeringen en kanonvuur. De stadsmuur van Zwolle heeft één keer een beleg moeten doorstaan. In 2004 werden er tijdens een opgraving aan Achter de Broeren restanten blootgelegd van twee oude stadsmuren.

De eerste muur dateert van voor 1300 en de andere muur is in de 14e eeuw gebouwd om de oudere muur te vervangen, omdat deze verzakte. De muur omgaf de gehele stad. Oorspronkelijk waren er 23 torens opgenomen in de muur. Hiervan zijn alleen de Zwanentoren, de Wijndragerstoren en de Pelserpoorttoren overgebleven.

Geschiedenis: Zo moeten de horigen herendiensten verrichten voor hun heer. De heer zelf komt met de andere heren uit de landstreek een paar keer per jaar bijeen om met de vertegenwoordiger van de Frankische koning, later de Duitse keizer, de belangen van de buurtschappen te bespreken. De vertegenwoordiger van de vorst wordt Graaf genoemd.

GPSwalking.nlGouvernementsgebouw / Statenzaal N52 30.768 E6 05.821
In 1803 werd Zwolle de hoofdstad van de provincie Overijssel. Het grijze linkergedeelte is het Gouvernementsgebouw van de Provincie Overijssel uit 1874. Dat is een neoclassicistisch gebouw, met elementen die aan een Griekse tempel doen denken. Het bouwwerk van rood baksteen daarnaast is de Statenzaal uit 1898. Het is in gebouw neogotische stijl, herkenbaar aan de ramen met spitsbogen.

Van uitzonderlijke technische en kunstzinnige kwaliteit zijn de glas en lood vensters van de Statenzaal, vervaardigd in de bekende ateliers van Nicolas in Roermond en ontworpen door Jan de Quack. Afgebeeld zijn de wapens van de Overijsselse gemeenten in 1894. De gemeenten, steden en dorpen zijn ingedeeld in de bekende Overijsselse kwartieren: Salland, Twente en het land van Vollenhove.

GPSwalking.nlDe IJsselsteden hebben hun eigen raam waar ook de Overijsselse Ridderschap aanwezig is. Verder zien we nog twee gebeeldhouwde vrouwfiguren onder baldakijn aangebracht, voorstellende de Vrede (links) en de Gerechtigheid (rechts)

Nu doet het gebouw dienst als cultureel centrum en het grijze gebouw als bibliotheek. Eén van de vele bibliotheken in Zwolle. Zwolle is de meest belezen stad van Nederland. Hoe dat komt vertellen we in het andere verhaal.

Geschiedenis: Deze Graaf is een ambtenaar die namens de koning recht spreekt. De koning vraagt om extra verplichtingen. In oorlogstijd moeten zij militairen oproepen en aanvoeren. Zij moeten een paard bezitten, onderhouden en oefenen. Allemaal extra kosten, die ze mogen innen door zelf boetes op te leggen en tol te heffen.

GPSwalking.nlWitte Leeuw N52 30.753 E6 05.741
Het gebouw staat aan de Diezerstraat 58 en is in 1666 gebouwd om dienst te doen als bierbrouwerij (dit is te zien aan de gebeeldhouwde biervaten aan weerszijden van de dakkapel) en woonhuis in opdracht van bierbrouwer Albert Brouwer.

Het is ontworpen en gebouwd in de classicistische stijl door stadsbouwmeester Abraham de Cock, die ook de Grote Kerk na een brand door blikseminslag gerepareerd heeft. Al in 1560 was er een bierbrouwerij in Zwolle met de naam ‘de Witte Leeuw'. Waarschijnlijk stond die bierbrouwerij niet ver van deze vandaan.

Geschiedenis: De Graven krijgen steeds meer macht en gezag en steeds meer rechten; innen belastingen, stichten steden. Ook eisen ze meer grond in leen. Dikwijls moet men erom strijden en oorlog voeren. Immers een groter grondgebied levert meer inkomsten. De titel van graaf wordt erfelijk.

GPSwalking.nlOde aan de Poorten N52 30.728 E6 05.743
Dit kunst/speelobject van ontwerper Dingeman Deijs Architecten uit 2017 herinnert aan de geschiedenis van Zwolle.

Op verschillende plekken aan de stadsmuur waren poorten aangebracht: Diezerpoort, Kamperpoort, Luttekepoort, Rode Toren, Sassenpoort, Steenpoort, Vispoort, Waterpoort. Hiervan is alleen de Sassenpoort in zijn geheel bewaard gebleven.

Geschiedenis: Die groeiende macht van de graven stelt de keizer voor problemen, zijn macht brokkelt af. Hij lost dat op door voortaan bisschoppen te benoemen tot ambtenaar en leenheer. Zij kennen immers geen erfelijke opvolging. Al eerder spelen de Angelsaksische missionaris Lebuïnus en de Friese bisschop Liudger een rol in de kerstening onder Karel de Grote.

GPSwalking.nlGrote en Kleine Aa N52 30.726 E6 05.781
Dwars door de stad stroomden twee riviertjes, de Grote Aa (hier) en de Kleine Aa. De Grote Markt behoort tot de oudste delen van de stad en ligt op de plek waar vroeger een doorwaadbare plaats in het riviertje de Grote Aa was. De huizen waterden af op deze riviertjes. Dat leidde tot een uitbraak van cholera in 1855.

Met veel moeite kregen de bestuurders het voor elkaar om de Aa’s ondergronds te laten stromen en te vervangen door een riool, te beginnen op het Gasthuisplein. In 1862 was er van de aloude loop van de Grote Aa bij het Binnengasthuis, de Vismarkt en over de volle lengte van de Melkmarkt niets meer te zien.

Geschiedenis: De kerstening heeft doorgezet en de bisschop van Utrecht krijgt niet alleen Utrecht maar ook de Veluwe, land van Vollenhove, Drenthe met de stad Groningen in leen. Van kerkheer en leenheer wordt hij landheer. In 1040 wordt Zwolle voor het eerst in geschriften vermeld vanwege de plaatselijke parochiekerk van Sint Michaël. Katholiek dus.

GPSwalking.nlPlantagekerk N52 30.748 E6 05.893
In 1834 vond binnen de Nederlandse Hervormde Kerk de zogenoemde Afscheiding plaats, waarbij het meer orthodoxe gedeelte zich afsplitste. Een kleine groep van ongeveer 65 gezinnen in Zwolle behoorde tot die Afscheiding, die zich de Zwolse Christelijk Gereformeerde Gemeente noemde. Na een turbulente periode werd deze afsplitsing eindelijk getolereerd.

In 1869 liet deze groep in het Ter Pelkwijkpark een nieuwe kerk bouwen. Het ontwerp in eclectische stijl is van stadsarchitect J.W. Bosboom sr. Het dankt zijn naam aan de 18de eeuwse plantage die op de voormalige stadswallen werd ingericht.

Geschiedenis: Maar in 1122 verbiedt men de keizer nog langer bisschoppen te benoemen. De edelen beginnen nu op hun beurt eigen rijkjes te stichten. De stad Zwolle steunt de bisschoppen en verkrijgt daardoor in 1230 stadsrecht. Daarmee krijgen de burgers eigen juridische rechten en plichten. Naast de adel en de geestelijkheid worden de burgers de derde groep die juridische erkenning krijgen.

GPSwalking.nlMonument voor Gevallenen Zwolle 1940-1945 N52 30.714 E6 05.948
Het Oorlogsmonument Zwolle in het Ter Pelkwijkpark is ter nagedachtenis aan alle Zwollenaren die zijn omgekomen door oorlogshandelingen in de Tweede Wereldoorlog.

Het monument is een ontwerp van Titus Leeser en werd op 5 mei 1950 onthuld. Het verbeeldt een mens die zich weer opricht nadat er veel leed is ondervonden. Door naar de toekomst te kijken krijgt de mens weer levensmoed.

Het monument is gedeeltelijk omgeven door een lage muur die symbool staat voor weerstand.

GPSwalking.nlGeschiedenis: De burgererkenning leidt ertoe, dat de stad afgebakend mag worden met een gracht en een palissade. Maar ook dat het stadsbestuur wordt ingesteld, bestaande uit 12 schepenen (wethouders) en 12 raden.

De raden hebben weliswaar geen wetgevende functie, maar zijn meer een adviesraad met controlerende bevoegdheden.

De schepenen oefenen wel het stadsbestuur uit en hebben tot taak de wetgeving, defensie, belangenbehartiging naar de landsheer toe en bemoeienissen met het onderwijs en de godsdienst te regelen. Een stad werd sterker. Op het platteland komt de tijd van de roofridders.

GPSwalking.nlVm Raadhuis Zwollerkerspel N52 30.688 E6 05.885
Wijnhandelaar A.P.J. Trip kocht in 1883 grond van twee eigenaren en liet daarop naar ontwerp van architect S.J.H. Trooster een villa en een koetshuis bouwen. De villa, een herenhuis werd in Neo-Hollandse Renaissancistische stijl ontworpen. Zuidwestelijk van het huis staat een koetshuis, thans in gebruik als woning. In 1898 werd het pand al verkocht aan lr J.A. Roetert Tak, ingenieur bij de Staatsspoorwegen.

Na het overlijden van zijn weduwe in 1916, ging de villa over naar de gemeente Zwollerkerspel. Deze gemeente die bestond uit een aantal buurtschappen die rondom Zwolle lagen, kreeg hiermee een representatief raadhuis. Aan deze opmerkelijke situatie, dat een gemeente haar gemeentehuis heeft staan op het grondgebied van een andere gemeente, kwam pas een einde, toen de gemeente Zwollerkerspel in 1967 werd opgeheven. Na de opheffing van de gemeente Zwollerkerspel behield het gebouw de kantoorfunctie.

GPSwalking.nlGeschiedenis: Juist rond deze tijd wordt ter bevordering van de handel de Duitse Hanze opgericht. In 1294 wordt Zwolle daar lid van, maar wordt pas in 1407 actief. In de middeleeuwen is Oost-Nederland belangrijker voor de handel dan West-Nederland.

Zwolle heeft bijvoorbeeld al stadsrechten als er in Holland nog bijna geen enkele stad is. De IJssel is dan ook één van de belangrijkste handelsroutes van die tijd. Wegen over land zijn er nog niet of nauwelijks en zijn dikwijls gevaarlijk vanwege de rovers.

Van Nahuysfontein N52 30.579 E6 05.779
De Van Nahuysfontein is opgericht in 1893 en sinds 1981 geregistreerd als rijksmonument. De fontein is vernoemd naar burgemeester Van Nahuys, die van 1867 tot 1897 burgemeester van de stad Zwolle was. Het was een cadeau van de burgerij naar aanleiding van zijn 25 jarig ambtsjubileum.

GPSwalking.nlGeschiedenis: Zo ontstaat uit de verweving van kooplieden en handelsbelangen de Hanze. Zo breidt het Duitse koopliedenverbond, met als kernstad Lübeck, uit in niet-Duitse gebieden, zoals in Rusland, Engeland, Noorwegen en Vlaanderen. Uit het Oostzeegebied importeren zij graan en vis, wijn uit de Rijnstreek, zout uit Frankrijk en laken uit Vlaanderen.

Deze handelsafspraken, rechten en overeenkomsten hebben er in Zwolle voor gezorgd dat de stedelijke geldmiddelen, het nationaal inkomen zeggen wij nu, van 6000 gulden in 1402 naar 34 000 gulden worden opgeschroefd in 1450.

Dit is de gouden eeuw voor Zwolle en de regio.

GPSwalking.nlSassenpoort N52 30.595 E6 05.730
In 1409 is deze forse Stadspoort opgetrokken als vervanging van een ouder poortgebouw ‘die Zaggingporte’ dat zich waarschijnlijk aan het einde van de Krommejak bevond.

Deze binnenpoort heeft aan de veldzijde een weergang met gaten waardoor men kokende pek en olie kon gooien om de vijand bij de poort vandaan te houden.

De ronde gaten onder de vensters op de bovenverdieping werden gebruikt voor falconetten of ‘slangen’ waar brandende vuurkogels naar beneden werden geworpen. De verdediging is gemaakt voor het gebruik van pijl en boog, kruisboog en speren.

GPSwalking.nlTegen het geweld van kanonnen was deze poort niet bestand. Daarvoor werd een buitenpoort aangelegd die later werd vervangen voor een aarden vestingwerk. Na het aanleggen van de bastions en vestingwerken (1592-1612) werd de Sassenpoort een gevangenis.

Door tussenkomst van de Rijksbouwmeester Jos Cuijpers en de Staatsecretaris van Kunsten & Wetenschappen Victor de Stuers werd het poortgebouw gespaard voor de sloop en kreeg het zijn huidige bekroning (1894-1897).

Geschiedenis: Uiteindelijk leidt die gulle rijkdom tot verspilling, ijdelheid en hebberigheid van de gegoede burgers en de geestelijkheid. Als tegenbeweging ontstaat de Moderne Devotie rond 1340.

Een nieuwe kerkelijke beweging binnen de Rooms-katholieke kerk, waarvan de leden, de Broeders en Zusters des gemenen levens, hun brood verdienen met het overschrijven van boeken, van belang vóór de uitvinding van de boekdrukkunst en weef- en naaldwerk. De inkomsten worden verdeeld onder de bibliotheek en onder de armen. Later voor de ontwikkeling van het onderwijs, hetgeen leidt tot de Zwolse School.

GPSwalking.nlWaalse kerk N52 30.641 E6 05.752
Toen de uit Frankrijk verdreven Hugenoten in Zwolle hun toevlucht zochten, kregen zij al in 1686 de in onbruik geraakte St. Geertruidenkapel in de Schoutenstraat als kerkgebouw aangeboden. Deze in het begin van de 16de eeuw gebouwde kapel maakte deel uit van het omstreeks 1390 door Gertrude Kadeneter gestichte Begijnenconvent.

Na de hervormingen in Zwolle kwamen in 1580 de conventsbezittingen in handen van de burgerlijke gemeente. Tot op de dag van vandaag worden, in de Waalse kerk, diensten in het Frans gehouden. In het koor van de kerk zijn nog steeds resten te vinden uit de tijd van het Begijnenconvent. Achter en aan de zijkant van het kerkgebouw zijn resten te zien van de kloostergebouwen.

Geschiedenis: Moderne devoten volgen een sobere, eenvoudige levensstijl en zij leveren kritiek op de leefwijze van de toenmalige geestelijkheid. Voor levensblijheid is geen plaats. Initiatiefnemer van de Moderne Devotie is Geert Grote, uit een magistraatfamilie in Deventer. Hij sticht hier zuster- en broederhuizen. Deze gedachtegang breidt in hoog tempo uit over heel Europa. Daar ontstaan de begijnhoven.

GPSwalking.nlSynagoge N52 30.657 E6 05.778
Voor zover bekend woonden in het jaar 1349 al Joden in Zwolle. In 1746 ontstond de eerste synagoge, in de Bitterstraat. Van 1758 tot 1899 heeft de Librije bij het voormalige Broerenklooster dienstgedaan als synagoge. De huidige synagoge is op 21 juli 1899 ingewijd. Het gebouw, in eclectische stijl, is een ontwerp van architect F.C. Koch.

De voorgevel is ontworpen door de van oorsprong Zwolse architect J. Gosschalk. Een typisch joodse component is de vorm van de bekroonde twee stenen tafelen met, boven de Heilige Arke, de tien woorden. Het gebouw bestaat uit een rechthoekige zaal met een vrouwenbalkon voor de diensten, enige portalen, een bijgebouw en de kosterswoning.

Naast de hoofdingang vindt u de tekst uit Jesaja 56 vers 7: ‘Want mijn huis zal een bedehuis zijn voor alle volkeren.’ In 1995 zijn aan de wanden van de grote sjoel gedenkstenen aangebracht met de 499 namen van de in de Tweede Wereldoorlog vermoorde Zwolse Joden. De daardoor gedecimeerde Joodse gemeente is geen eigenaar meer van dit gebouw. De Stichting Voortbestaan Synagoge Zwolle is opgericht om het gebouw in stand te houden.

Geschiedenis: In 1387 geeft Geert Groote op zijn sterfbed de raad om naar de leefwijze van de Moderne devotie kloosters te stichten. Dat leidt al gauw tot het eerste klooster in Windesheim, even ten zuiden van Zwolle. Als kloosterregels kiest men de regels van Augustinus. Zo krijgt Zwolle dus, naast de huizen van de broeders en zusters die leken zijn, ook kloosters van de Moderne Devotie, maar dan voor monniken en nonnen.

GPSwalking.nlKerk (Wolverstraat) N52 30.693 E6 05.759
Doopsgezinden werden in de 16de eeuw zwaar vervolgd. Deze Wederdopers hielden er radicale ideeën op na. Zij bezetten in 1534 het Duitse Münster en riepen er het ‘Nieuwe Jeruzalem’ uit. In hetzelfde jaar werd Münster weer heroverd en de vele geloofsgenoten die vanuit Nederland over de weg Münster te hulp wilden komen, werden in Zwolle op de Agnietenberg tegengehouden.

Na de reformatie konden de wederdopers in dit schuilkerkje hun geloof in stilte uitoefenen. Achter een paar bestaande huisjes werd een ruimte voor samenkomsten ingericht. Begin 1700 is het gebouw aanzienlijk uitgebreid en de huidige gevel dateert van een verbouwing tussen 1847 en 1856. Nog steeds wijst niets in de voorgevel erop dat er sprake is van een kerkgebouw.

Geschiedenis: In 1374 wordt Johan Cele rector en komt de Latijnse school tot grote bloei. Johan Cele is een echte onderwijsvernieuwer. Helemaal in overeenstemming met de beginselen van de moderne devoten benadrukt hij karaktervorming boven kennisoverdracht. Hij heeft buitengewone opvoedkundige gaven die hij vooral gebruikt om zijn leerlingen op te voeden tot oprechte vroomheid. Hij ontwikkelt een nieuw soort onderwijs, een soort voorloper van het gymnasiaal onderwijs, als opbouw naar de universiteit.

Uit heel Nederland, Duitsland, Vlaanderen en zelfs uit Frankrijk komen honderden leerlingen naar Zwolle om de lessen van Johan Cele en de zijnen te volgen. Maar ook het rectoraat van Johan van Dalen heeft veel bijgedragen tot de bloei van de Zwolse Latijnse school. Soms telde de school wel 800 tot 1.000 leerlingen op 3000 inwoners van de stad!

GPSwalking.nlNieuwe Markt N52 30.666 E6 05.716
De metamorfose van het plein is na een half jaar voltooid. Volgens Torpstra heeft hij nu een ‘sfeervol parkplein’ voor zijn deur. “Met veel groen, en de historische panden komen beter tot hun recht.” Het was ooit een abdijtuin van het Bethlehemklooster en later een botermarkt totdat het een drukbezet autohof werd dat het oude stadsgezicht behoorlijk vertroebelde. Met 14 restaurants is dit het eetcentrum van Zwolle geworden. Vooral in de zomer zijn de terrasjes vol.

Geschiedenis: Tezelfdertijd (1370) treedt Thomas a Kempis toe in het klooster Agnietenberg, gelegen ten oosten van Zwolle. Hij brengt daar 70 jaar van zijn leven door en sterft op 92 jarige leeftijd. Zijn stoffelijk overschot ligt nu in een fraaie kist in de tegenwoordige Sint Michaelkerk. Van zijn hand is de vijfdelige Darmstad Bijbel. Maar zijn beroemdste werk is de “Navolging van Christus”, het wereldwijd meest verbreide godsdienstige boek na de bijbel. In het boek wijst hij op de persoonlijke innerlijke beleving van het geloof.

GPSwalking.nlBethlehemkerk N52 30.667 E6 05.682
De Bethlehemse Kerk is een tweeschepige gotische hallenkerk, die geheel door gemetselde gewelven wordt overdekt. Zij bestaat uit een hoofdkoor van twee rechthoekige vakken en een wat smaller driezijdig gesloten eindvak, een zuiderzijkoor van twee rechthoekige vakken, en een tweebeukig schip.

Geschiedenis: Richten de aanhangers van de Moderne Devotie zich op het welzijn met beperkte middelen, de middenstand van Zwolle houdt de welvaart in het oog.

In het begin van de 15e eeuw ontstaan de gilden. Beoefenaars van eenzelfde beroep sluiten zich bij elkaar aan en zo ontstaat uit de broederschap een vereniging die de gemeenschappelijke materiële belangen beschermt. Deze handwerkslieden zorgen voor de opleiding van een ambacht voor jonge mensen.

GPSwalking.nlHet Refter N52 30.651 E6 05.681
Hoewel dit pand het refter heet, zal dit deel van het Bethlehemkloostercomplex vermoedelijk niet als eetzaal, maar als administratiegebouw van het klooster hebben gediend. Na de Reformatie hebben verschillende gilden het gebouw gebruikt. Zo werden er schermlessen gegeven en toneelvoorstellingen gehouden. Sinds de Franse tijd werd het als garnizoensmagazijn gebruikt.

Van 1846 tot 1905 was hier het museum van de Overijsselse Vereniging tot ontwikkeling van provinciale welvaart gevestigd. Tussen de Bethlehemskerk en het Refter lag vroeger een Armenkamer. Uitdeling van geld, kleding en eten vond hier plaats, tot het in 1912 werd gesloopt en een doorgang naar de Nieuwe Markt ontstond. Na de ingrijpende restauratie van het Refter in 1915 is het gebouw voor diverse doeleinden gebruikt; nu in gebruik als grandcafé.

Geschiedenis: Op zevenjarige leeftijd treedt een leerling in dienst bij zijn meester van het vak, ouders betalen leergeld of kostgeld en op zijn 14e begint de gezelle-periode. Na het afleggen van de meesterproef op zijn 21ste is hij vakvolwassen. Er worden steeds meer afspraken geregeld. Een lid krijgt sociale verplichtingen om zieke gildeleden te ondersteunen en kwaliteit van producten te waarborgen (staalmeesters).

GPSwalking.nlKarel V huis en hof van Ittersum N52 30.678 E6 05.664
Roelof van Ittersum is waarschijnlijk de bouwheer van dit aan het eind van de 14de eeuw gebouwde hof. Het pand is tot 1735 in eigendom van de familie gebleven. Deze invloedrijke familie was bisschoppelijk rentmeester van Salland en maakte deel uit van de Zwolse magistraat.

Het was een representatief gebouw en werd dat nog meer na de bouw van het Karel V huis in 1571 met een pronkgevel in Renaissance stijl. Het huis heeft een interessant historisch interieur uit verschillende stijlperioden.

Zogenaamd Karel V huis met rijke renaissance gevel met ruime toepassing van zandsteen. De steeds door gebosseerde pilasters gelede verdiepingen worden onderling gescheiden door friezen met leeuwenmaskers, arabesken, stierschedels en offerschalen.

In de top met in- en uitgezwenkte contouren een Vredeman de Vries-cartouche met de beeltenis van Karel V. De keizer was echter bij de oplevering van het huis in 1571 al ruim vijftien jaar overleden.

Geschiedenis: De groep vakmensen binnen de stad zorgen ervoor dat naast de adel en de grootgrondbezitters – zegge de broeders des gemenen levens, die met steun van het bisdom hun geld in grondbezit belegd hadden – nu ook de burgers wensen deel te nemen in het stadsbestuur. Dat lukt en de burgers wijzigen het stadsrecht zodanig dat de zuster- en broederhuizen minder macht krijgen. Dat heeft in de 15e eeuw tot heel wat beroering geleid onder de 3200 inwoners van Zwolle.

GPSwalking.nlHuis met de Hoofden N52 30.640 E6 05.602
We gaan achter het moderne gemeentehuis naar een Gotische woning uit 1464. Wat is het Huis met de Hoofden ook alweer? Nou, een gotisch woonhuis uit het midden van de 15e eeuw.

Het huis ontleent zijn naam aan een vijftal balkdragers in één van de vertrekken. Ook opvallend: de woning heeft een gotische trapgevel met gedraaide pinakels. Zo’n geveltype werd vroeger veel gebouwd in Noord-Duitse Hanzesteden.

Geschiedenis: Uit die beroering volgt wel een betere bescherming van de stad. De houten palissade wordt vernieuwd en uitgebreid tot een stadsmuur met wel 23 torens en vier grote poorten.

GPSwalking.nlDe verdediging ligt in handen van de goed georganiseerde gilden die regelen dat de schutters verwoede tegenstand kunnen bieden bij aanvallen van buitenaf. Dat kost veel geld en dat eindigt toch tot verarming van de inwoners.

Oude Gymnasium N52 30.624 E6 05.583
Het gymnasium als schooltype stamt uit Zwolle. Grondlegger daarvan was Joan Cele (+1417). Na eeuwenlang een adellijk winterhuis te zijn geweest was van 1880 tot 1930 hier het stedelijke gymnasium gevestigd.

Geschiedenis: In 1528 wordt de bisschop van Utrecht opgevolgd door Karel V. Boven de provincies wordt zijn vertegenwoordiger, de stadhouder geplaatst. Karel V wordt opgevolgd door Philips II, die via de heffingsplicht van belastingen financieel onafhankelijk wordt. Dat pakt verkeerd uit. De bevolking is tegen.

GPSwalking.nlEmmanuelshuizen N52 30.622 E6 05.561
In haar testament bepaalde Anna van Haerst dat bij haar dood een gasthuis gesticht moest worden voor vrouwen uit de dienende stand. Dat zou naar haar man Emmanuel genoemd moeten worden. Toen zij in 1639 stierf kregen negen vrouwen huisvesting in dit pand. Dit aantal groeide tot 23 toen in 1882 het naastliggende perceel Praubstraat 21 werd aangekocht.

Aan het eind van de vorige eeuw waren de panden niet langer geschikt voor moderne bejaardenzorg. De zandsteen poort was de toegang tot het voormalige hervormd weeshuis aan de Broerenstraat, dat in 1960 is afgebrand. De zandstenen poort stamt uit de 17e eeuw en is in 1991 hier herplaatst. Boven de kroonlijst staat een weesjongen en weesmeisje en het wapen van Zwolle

Geschiedenis: Met de strijd van Lodewijk van Nassau, die Groningen binnenvalt vanuit Duitsland en met de opstanden van de geuzen en de inname van Den Briel in 1572 breekt de opstand in Holland uit. Aanvoerder Willem van Oranje leidt de opstand en 1581 wordt Philips II als soeverein afgezet en de Staten worden als gezamenlijk soeverein ingesteld. De stadhouder – voor Overijssel wordt dat de zoon van Willem, prins Maurits en na diens overlijden prins Frederik Hendrik, en verder in mannelijke lijn erfelijk verklaard tot in 1766 aan Willem V.

GPSwalking.nlGroote Sociëteit N52 30.605 E6 05.535
Vanaf het midden van de 18de eeuw ontstonden er in Nederland in de meeste steden van enige betekenis Herensociëteiten. Dit waren besloten clubs. De leden waren afkomstig uit de bovenste laag van de bevolking.

In de Koestraat stonden drie huizen die eertijds ongetwijfeld een voornaam Herenhuis hebben gevormd. Met vleugels aan weerzijden van een ommuurd voorplein. In de oostelijke vleugel bevindt zich in de westgevel een decoratieve omlijsting van een venster op de eerste verdieping aan het besloten plein.

Geschiedenis: Ook op politiek terrein behoort Zwolle na 1700 tot de allerbelangrijkste steden in Nederland. In Zwolle namelijk ontstaat de beweging van de Patriotten, een democratische beweging die zich richt tegen de bevoorrechte regenten die worden aangesteld door de stadhouder. Dus zijn de Patriotten ook tegen de Oranjes en tegen de Prinsgezinden. Zowel de economische achteruitgang, de zwakke regering van Willem IV als het ongeïnspireerde stadhouderschap van Willem V bevorderen de groei van de patriottische beweging.

LGPSwalking.nlutherse Kerk N52 30.606 E6 05.515
Door de vele handelscontacten met Duitsland werden er al vroeg Lutherse diensten in Zwolle gehouden. Duitse kooplieden, die destijds Zwolle aandeden, kwamen in het geheim bijeen in zogenaamde ‘huisgemeenten’. Deze groeiden door de jaren heen tot één Lutherse kerk.

Pas in 1649 was het voor de Luthersen mogelijk een eigen kerk te bouwen maar deze werd vrij snel door de gereformeerde kerkenraad weer gesloten. Pas vanaf 1661 mochten de Lutheranen vrijelijk hun godsdienst uitoefenen. Deze is met opzet onopvallend, vanwege de geloofsvervolging in de voorbijgaande eeuw. De zwaan in de voorgevel is het beeldmerk van de Lutheranen.

Geschiedenis: De eeuwen door is Zwolle één van de drie Overijsselse hoofdsteden, waar de staten van het gewest vergaderen, elk jaar in een andere plaats. In 1798 komt daaraan een eind, als het regionale bestuur naar Frans model wordt opgezet en het departement van de Oude IJssel Zwolle als enige hoofdstad krijgt. Sindsdien is dat zo gebleven.

GPSwalking.nlMuseum de Fundatie N52 30.614 E6 05.491
Het neoclassicistische pand is gebouwd tussen 1838 en 1841, naar een ontwerp van de Haagse architect Eduard Louis de Coninck. Het deed dienst als Paleis van Justitie en bood later onder meer onderdak aan de Rijksplanologische Dienst.

In 2012/2013 onderging het pand een spectaculaire uitbreiding. ‘De wolk’, de ellipsvormige opbouw die architect Hubert-Jan Henket (Bierman Henket Architecten) ontwierp, biedt plaats aan twee tentoonstellingszalen met een gezamenlijk oppervlak van bijna 1000m². Op de grens tussen de middeleeuwse stadskern en de 19e-eeuwse singels is het vernieuwde museum een hedendaags baken en een icoon voor de toekomst. De gouden vredesduif is een ontwerp van Marthe Röling.

Geschiedenis: De hoopvolle toekomst, onze democratie, waarover de Patriotten filosoferen en waarover zij veel voorbereidend werk verrichten, wordt verwezenlijkt door Johan Rudolf Thorbecke. Hij wordt op 14 januari 1798 in Zwolle geboren. De beste leerling van het Zwolse gymnasium gaat studeren in Amsterdam en Leiden, wordt hoogleraar in Gent en Göttingen. In die tijd schrijft hij, in overeenstemming met de ideeën van de Zwolse Patriotten, dat staats- en rechtsinstellingen historisch gegroeid zijn en dat hervormingen alleen maar geleidelijk ingevoerd kunnen worden.

GPSwalking.nlHerman Brood Experience N52 30.638 E6 05.489
Dit pand maakte in de 15de eeuw deel uit van een gebouwencomplex dat in gebruik was bij de Broeders van het Gemene Leven. Deze fraters verdienden de kost met onderwijs en het overschrijven en illustreren van handschriften.

In dit pand was de mouterij en de kapel van de broeders gevestigd. Na de reformatie werd het Fraterhuis opgeheven. Het pand bleef aanvankelijk in gebruik als brouwerij.

In de loop van de 19de eeuw werd het pand in gebruik genomen als stalhouderij. De drie paardenhoofden getuigen nog van deze functie. De bouwsporen aan de binnen- en buitenzijde van de gevel aan de Papenstraat herinneren nog aan de vroegste geschiedenis van het pand.

Geschiedenis: Daarna in Leiden richt hij zich op de grondwet en schrijft hij de "Aantekeningen op de grondwet". Hij komt in de Tweede Kamer, dient een liberaal getint voorstel tot grondwetsherziening in, dat echter wordt verworpen.

GPSwalking.nlDaarna wordt hij niet herkozen en geldt hij als een gevaarlijke republikeinse professor.

Poortje van Cele N52 30.663 E6 05.509
Door korfboog gedekt ingangspoortje in spitsbogige nis met enkele zandstenen kantblokken. In de korfboog gedateerd 1623, ondanks de gotische profilering.

In de aansluitende muur een venster voorzien van gesmede tralies. Het geheel behoorde vroeger bij het fraterhuis.

Geschiedenis: De opstanden in Parijs, Wenen en andere landen doen het tij keren. Op 3 november 1848 worden de grondwetsherzieningen ingevoerd:

  • De koning is onschendbaar en de ministers zijn verantwoordelijk
  • Rechtstreekse verkiezingen voor Tweede Kamer, Provinciale Staten en Gemeenteraad
  • Rechten van kamerleden om de uitvoerende macht (de regering) te controleren
  • Vrijheid van godsdienst, vrijheid van drukpers, vrijheid van vereniging en vergadering

GPSwalking.nlZwolse Balletjeshuis N52 30.675 E6 05.531
Het pand aan de markt is oorspronkelijk een woonhuis. Hier woonde dominee Arnold Voltelen (1630 - 1688), telg uit een geslacht dat maar liefst 15 predikanten leverde. Zwolse balletjes zijn een oud-nederlandse lekkernij welke al sinds midden 19e eeuw volgens traditioneel (geheim) recept bereid worden in Zwolle.

De Zwolse balletjes zijn in slechts één winkel aan de Grote Kerkplein in Zwolle verkrijgbaar, namelijk het Zwolse Balletjeshuis. In de kelder van het pand worden al 160 jaar lang de enige echte Zwolse Balletjes gefabriceerd.

De balletjes zijn ongeveer 2 centimeter in doorsnede, en hebben de structuur van zuurtjes, maar smaken meer zoet. Zie https://sites.google.com/site/inzichtstadswandelingen.

Geschiedenis: In 1849 wordt Thorbecke minister-president van een kabinet dat diverse wetten tot stand brengt, die uit de grondwet voortvloeien. Voorbeelden daarvan zijn o.a. de provinciewet en de gemeentewet die o.m. bepaalt dat de gemeenteraad het hoofd van de gemeente is en elke vier jaar wordt gekozen. Ook introduceert hij voor gemeente en provincie de begrippen autonomie en zelfbestuur.

GPSwalking.nlStadhuis-Schepenzaal N52 30.694 E6 05.567
De oude hal en de Schepenzaal herinneren aan het oorspronkelijke Zwolse Raadhuis dat tussen 1447 en 1450 werd gebouwd op de plaats van een ouder raadhuis. Het zijn Meester Bartolomeus met behulp van de bouwmeesters Berend van Covelenz en Arnt van Calkar die dit fraaie stadhuis bouwden.

De oorspronkelijke Schepenzaal wordt nu gebruikt als trouwzaal; voor de Franse revolutie was hier de rechtbank. Veel inventaris herinnert aan de rechtspraak zoals de beulszwaarden, enkele teksten en het schilderij van “het laatste oordeel” boven de schouw uit het eind van de 16de eeuw.

De schouw zelf is van Drachenfelder Trachiet geleverd door Herman van Ceulen. De balkdragende figuren aan het plafond dateren nog uit de bouwtijd, evenals de muurkasten. Het fraaie staande Horloge van de Zwolse klokkenmaker is in 1728 vervaardigd door Wilhelm Bramer.

GPSwalking.nlGeschiedenis: In het tweede kabinet Thorbecke heeft hij voor Amsterdam het Noordzeekanaal, voor Rotterdam de Nieuwe Waterweg verwezenlijkt, de slavernij in West-Indie opgeheven en een wet op het middelbaar onderwijs tot stand gebracht, die tot de oprichting van de HBS leidde.

In 1867 kwam in Zwolle op de Begijnenweide, dus op grond van de zusters des gemenen levens, de Rijks-HBS met, in het begin, 74 leerlingen.

Adam van Rodin N52 30.684 E6 05.551
Rodin verbeeldde Adam niet alleen als een klassieke schoonheid met barokke spierbundels, maar ook als een kwetsbaar, schuldbewust en berouwvol mens. Het fotogenieke Zwolse ‘boegbeeld’ doet wat beeldende kunst eigenlijk altijd moet doen: voorbijgangers verleiden om even de pas in te houden en tot nadenken stemmen. Het lot van Adam is immers het lot van elk mens.

Geschiedenis: Weliswaar wordt Zwolle in 1802 hoofdplaats van de provincie, maar de rijks- en provinciale diensten komen pas veel later naar de stad. De grootste tegenslag is het verlies van al het grondgebied buiten de stadsmuren aan de toen gestichte gemeente Zwollerkerspel.

GPSwalking.nlVm Waaggebouw N52 30.731 E6 05.500
Het eerste Waaggebouw van Zwolle stond van 1404 tot 1603 aan de Melkmarkt. De Waag was voor Zwolle een belangrijk gebouw wegens het stapelrecht privilege uit 1438.

In die tijd was Zwolle een belangrijke overslagplaats voor Bentheimer zandsteen, aangevoerd vanuit Duitsland via de Vecht. In de oude waag werden alle scheepsladingen gewogen. Het gebouw aan de Grote Markt, waar we nu naar kunnen kijken, was van 1603 tot 1880 de Waag. De rechterhelft van het nu onaanzienlijke gebouw is in 1743 ingrijpend verbouwd.

Geschiedenis: Het is niet meer alleen de stad tegen het platteland, maar het platteland wordt bestuurlijk deel samen met de stad. De stadsmuren verdwijnen. Pas in 1851 komt de gemeentewet van Thorbecke met de bepaling dat elke gemeente wordt bestuurd door een gemeenteraad met één burgemeester als voorzitter.

De dagelijkse leiding komt in handen van een college van burgemeester en wethouders. De burgemeester wordt door de koning benoemd, maar de wethouders worden uit en door de stad gekozen. De raadsleden worden sindsdien door de kiesgerechtigden gekozen. Met deze wet verdwijnt het bestuurlijke verschil tussen stad en platteland.

GPSwalking.nlVan Gend en Loos N52 30.670 E6 05.466
Van Gend en Loos blijkt ook zijn sporen na te hebben gelaten in Zwolle, in deze voormalige factorij tegen de tijd dat Van Gend en Loos nog geen onderdeel was van de spoorwegen maar wel de lokale distributie deed voor de spoorwegen.

Van Gend was een Antwerpse koetsier die 1796 trouwde met Maria Loos van de Antwerpse herberg de Kroon. Haar broer had een diligenceonderneming. Beide bedrijven werden samengevoegd tot van Gend & Loos voor het vervoer van personen, goederen, post en geld. Later ging dat sneller met de spoorwegdiensten. De employé Hippolyte Collignon nam in 1885 het bedrijf over en ging zich richten op stukgoederenvervoer, de eerste pakketdiensten. In 1999 verkocht NedLloyd Van Gend & Loos aan Deutsche Post AG.

Geschiedenis: In Nederland komt de industrialisatie pas aan het eind van de 19de eeuw goed op gang. In Twente ontwikkelen de steden zich tot belangrijke centra voor de textiel- en metaalindustrie. Zwolle blijft daar door een passieve houding van het gemeentebestuur ver bij achter.

GPSwalking.nlLieve Vrouwenbasiliek (Peperbus) N52 30.723 E6 05.426
De Onze Lieve Vrouwebasiliek is een laat gotische kruiskerk die grotendeels gebouwd is in de 15de eeuw. In de 17de en 18de eeuw is de kerk niet voor liturgieviering gebruikt en pas in 1809 is de kerk door koning Lodewijk Napoleon aan de katholieke geloofsgemeenschap teruggegeven.

In 1866 kreeg de kerk haar neogotische inrichting onder leiding van pastoor Otto Anthonius Spitzen. Hiervoor werd de beeldend kunstenaar Friedrich Wilhelm Mengelberg uit Utrecht aangetrokken. Veel van zijn werk is nu nog te bezichtigen. Na de grote restauratie van 1976-1980, waarbij de neogotische zijbeuken na ongeveer honderd jaar weer werden afgebroken, kreeg de kerk haar oorspronkelijke vorm als kruiskerk terug.

Met de bouw van de toren van de aan Onze Lieve Vrouwe gewijde kerk werd omstreeks het midden van de 15de eeuw begonnen. Wegens geldgebrek moest men bij de tweede geleding stoppen. Tussen 1478 en 1481 werd de toren verder verhoogd tot aan de eerste omloop. In de loop de jaren, eeuwen, werd de toren verder verhoogd. Na 1815 kreeg de toren de uivormige bekroning. De toren is te beklimmen. Veel trappen.

Geschiedenis: De fabrieken en werkplaatsen in Zwolle zijn bijna zonder uitzondering kleinschalig. Met de opening van Scania-Vabis op het pas aangelegde industrieterrein Grote Voort, kan dit terrein samen met de al langer bestaande industrieterreinen in de Gastlanden en Westenholte uitgroeien tot industrieterrein Voorst. Het optimisme is groot. Voorspeld wordt dat de Zweedse producent van zware vrachtauto's, autobussen en dieselmotoren binnen enkele jaren Zwolle zo'n 1.500 arbeidsplaatsen zou opleveren.

GPSwalking.nlStadssingel N52 30.747 E6 05.253
Zwolle ligt aan de IJssel, het Zwarte Water en de Overijsselse Vecht. Bovendien is de binnenstad met haar Grachten en kanalen dooraderd met water. Zwolle is één van de vroegere Hansesteden, maar heeft minder binding met het water dan de andere Hansesteden.

Toch is water een belangrijk deel van de verdedigingswerken rond de historische stadskern. Niet alleen een stadsmuur dient ter verdediging, maar ook de singel met de bolwerken. De Singelgracht is samen met de Achtergracht een van de meest gave van Nederland.

De Gemeente koestert de grachten en laat er kanoverhuur, bootjesverhuur, rondvaarten en aanleggen van riviercruises en dagjesmensen toe. Beroepsmatig kunnen schepen, horecaschepen, recreatieve schepen aanleggen of een ligplaats verwerven. Zie https://www.zwolle.nl/levenmetwater.

Geschiedenis: Gezien de geschiedenis van Zwolle is dit optimisme en de voorspelde "grote toekomst" voor de vestiging van industriële bedrijven als Scania-Vabis voorlopig nog een vorm van "wishfull thinking". Zwolle is een dienstenstad vol ambtenaren, geen industriestad.

GPSwalking.nlMaagjesbolwerk N52 30.784 E6 05.316
Het Maagjesbolwerk werd in mei 2003 opgeleverd en is ontworpen door architect Hans Ruijssenaars die zich hierbij liet inspireren door het vestingverleden van Zwolle. Duidelijk te zien aan de ruige metselstructuur.

De onderste laag van het Maagjesbolwerk is tien meter hoog, hetgeen overeenkomt met het oorspronkelijke bastion dat op dezelfde plek stond. De puntvorm van het bastion is ook terug te vinden in het ontwerp.

Het bouwwerk biedt plaats aan 66 appartementen, 7000 m² winkelruimte en een parkeergarage met 500 plaatsen.

GPSwalking.nlGeschiedenis: We hebben een wandeling gemaakt door de bestuurlijke structuur van Zwolle. Eerst waren er edelen die voor hun persoonlijk grondgebied opkwamen. Ze leggen verantwoording af aan de vertegenwoordiger van de keizer.

Admiraal N52 30.780 E6 05.354
De Admiraal is nu een restaurant in de zijstraat langs het Vrouwenhuis. Het is het voormalige woonhuis van Jacob Pieter van Braam. Hij was admiraal voor de Verenigde Oost-Indische Compagnie. Van Braam leefde van 27 oktober 1788 tot 16 juli 1803 in dit pand.

Geschiedenis: Later werden van hogerhand de bisschoppen aan de macht geholpen. Dat leidde weer tot de opkomst van de steden. Met de handelsovereenkomsten kon men rijkdom verwerven. Dat gaf wrevel. De Moderne Devotie, een leefwijze die tot matiging leidde kreeg bijval.

GPSwalking.nlHanse Hotel N52 30.809 E6 05.372
Het bestaan van dit hotel stamt uit de middeleeuwen. De handelsgeest van de bewoners heeft zijn oorsprong in het verleden toen Zwolle deel uitmaakte van de Hanse Bond. In 1407 werd Zwolle onder leiding van Lübeck officieel lid van de Hanse.

Een gouden eeuw brak aan voor de stad, omdat handel gepaard ging met rijkdom. Daarom is de bescherming tegen indringers sterk uitgebreid. Het stervormige kanaal rond het stadscentrum bepaalt nog steeds het beeld van de oude stad.

Geschiedenis: Die ontwikkeling leidde tot kloosters. Met de opkomst van de Gilden werd de macht weer verdeeld naar de burgers. Niet alleen de Adel en Kerk, maar ook de Burger was een factor waar rekening mee gehouden moest worden.

GPSwalking.nlHopmanshuis N52 30.842 E6 05.408
Iets verder achter het grote parkeerplein staat een vrijstaand handelshuis. Het Hopmanshuis is omstreeks 1663 gebouwd als handelsmagazijn door de Zwolse koopman Claes de Cock. Het bestond voor de helft uit baksteen en voor de helft uit hout.

Dat laatste deel was boven de stadsgracht gebouwd waardoor de schepen direct konden worden gelost. De stenen helft lag aan de handelskade, het Rodetorenplein, genoemd naar de toren die toegang gaf tot de stad. Hopman Nauta, factoor en koopman, liet het pand verbouwen, waarbij de grote gevel aan de voorzijde is ontstaan met hoge ramen en een trapopgang. Hij liet ook de achterzijde van het pand in baksteen optrekken.

Vanaf 1843 stond het gebouw bekend als de “Nieuwe Stadsherberg” of het “Huis met de 99 vensters”. Aan de bovenverdiepingen is de functie als pakhuis nog duidelijk zichtbaar. Het pakhuis is beneden ingericht als kantoor. De kelders kregen een horecabestemming . Van binnen is de pakhuis functie nog goed te beleven. Bijzonder zijn de sierlijke stucwerkdecoraties in de hal.

Geschiedenis: De overmacht van de Oranjes veroorzaakte een tegenbeweging van het volk, de Patriotten. Daaruit kwam Thorbecke voort. Hij bracht de macht bij het volk terug. Structureel bouwde hij de wetgeving (grondwet) om zodat de gekozen bestuursleden werden gecontroleerd door de vertegenwoordiger van het volk.

Einde van dit verhaal.

GPSwalking.nlVrouwenhuis N52 30.793 E6 05.386
In 1706 kochten de zussen Aleida Wilhelmina en Judith Greve, dochters van een bierbrouwer uit de Voorstraat, een groot patriciërshuis aan het eind van de huidige Melkmarkt. Het was het laatste huis ‘voor de wal’ en keek uit op de stadsmuur met de waterpoort over de Grote Aa en de Rodetorenpoort. De achterdeur kwam uit in de Voorstraat.

Als langstlevende van haar gezin bestemde Aleida Greve bij testament haar woonhuis tot een tehuis voor oude vrouwen en vrijsters. haar dood in 1742 werd het pand verbouwd tot een aantal kleinere kamers waar oude vrouwen van protestantse huize gratis mochten wonen.

Later in de 18de eeuw breidde men het aantal kamers uit en kwam een nieuwe zijvleugel aan de Voorstraat tot stand. Dit oorspronkelijk 14de-eeuwse huis met een trapgevel aan de voorzijde uit het begin van de 17de eeuw werd in 1984 uitvoerig gerestaureerd. Nu is een gedeelte van het pand ingericht als museum.

DGPSwalking.nlrostenhuis N52 30.781 E6 05.438
Het Drostenhuis is een van oorsprong 16de-eeuws pand. De bouwheer was Engelbert van Ensse. Hij stamde uit een Kamper magistraatsfamilie en was rentmeester van Salland en later drost van Coevorden en Drenthe. Het Drostenhuis behoorde met z’n tien haardplaatsen van meet af aan tot de grootste huizen van Zwolle.

De familie Podt heeft in de 18de eeuw de grootste veranderingen laten aanbrengen. Het pand werd vergroot, de ingang verplaatst en de kamers werden naar de mode van de tijd, de rococo, verbouwd en ingericht. Nadat het pand een museumbestemming had gekregen heeft men in de loop der tijd een aantal stijlkamers ingericht die passen bij het nog aanwezige interieur.

Behalve de 18de-eeuws ingerichte keuken zijn er drie stijlkamers te zien. De salon is een prachtig voorbeeld van de rococoperiode. Maar ook de Blokzijlkamer (17de eeuw, Hollandse renaissance) en de Patriottenkamer (eind 18de eeuw, neoclassicisme) zijn de moeite waard. Aremberg, Alva en Willem van Oranje hebben in deze woning overnacht.

GrGPSwalking.nlote of Sint-Michaelskerk / Academiehuis N52 30.712 E6 05.521
Deze gotische driehallenkerk is gebouwd tussen 1370 en 1452 met een toren van 113,5 meter hoog, was de hoogste toren in Nederland, hoger zelfs dan de Domtoren.

Verschillende blikseminslagen werden de toren fataal. In 1682 stortte de toren in waarbij twee traveeën werden vernield.

Op de plaats van de toren werd een achthoekige consistorie gebouwd die vanuit de kerk toegankelijk is via een imposante trap. Het interieur uit het eind van de 17de eeuw is nog grotendeels intact.

In deze vergaderruimte van het kerkbestuur hangt een schitterend schilderij van de schilder Hendrik ten Oever uit 1691.

IGPSwalking.nln de kerk zijn het 16de eeuwse koorhek, de preekstoel, het Schnitgerorgel en de herenbanken de blikvangers. Verder zijn nog enkele fragmenten bewaard gebleven van fresco’s uit de 15de eeuw.

In de buitenmuur van het middenkoor is een rode zandstenen boogvulling met een voorstelling van de zielen in Abrahams schoot.

Vermoedelijk heeft deze boogvulling deel uit gemaakt van een romaanse voorganger van de huidige kerk.

Tijdens een verbouwing In 2019 voor het Academiehuis zijn de stalen deuren met glaskunstwerken in het noord- en zuidportaal geplaatst.

GPSwalking.nlHoofdwacht N52 30.721 E6 05.550
De hoofdwacht is in 1614 gebouwd. Het is de voormalige wachtruimte voor het garnizoen en de burgerwacht. Het onderkomen vermoedelijk een ontwerp van Thomas Berentz.

In brasserie ‘In de hoofdwacht’ ligt een glazen plaat over dieper liggende funderingen die toebehoord zouden kunnen hebben aan een sacristie of een bibliotheek waarover een bron van 1442 verhaalt.

Maar het is niet duidelijk of dit aan de west- of oostzijde van het Noorderportaal lag.

GPSwalking.nlGlazen Aartsengel Michaël N52 30.728 E6 05.568
De Glazen Engel van de Rotterdamse kunstenaar Herman Lamers is een bijzondere beeldende verschijning in de Zwolse binnenstad. Het kunstwerk is een massief glazen beeld van Aartsengel Michaël en staat op een kleine verhoging midden op de Grote Markt.

Het beeld is opgebouwd uit 350 glasplaten van 1 centimeter dik. Door middel van een 3D scan is een digitaal patroon van een man met vleugels uitvergroot, in lagen omgezet en daarna in glas uitgesneden.

De lagen zijn op elkaar gestapeld en verlijmd, waardoor een prachtig massief transparant beeld is ontstaan waar het licht op elk moment van de dag er op een andere manier doorheen schijnt.

Thorbeckegracht N52 30.867 E6 05.628
De gracht dankt haar naam aan het feit dat de staatsman Johan Rudolph Thorbecke hier werd geboren op 14 januari 1798. Vroeger heette deze gracht de Dijk of de Stadsgracht. We staan hier op de Vispoortenbrug en over de brug komen we op de Dijkstraat.

GPSwalking.nlDe gracht speelde een belangrijke rol tijdens de Hansetijd. Schepen legden hier aan. Hier werd de vis aan land gebracht en werd de handelswaar aan boord gebracht voor de vaart naar de Oostzee. Nu liggen hier historische boten en enkele horecaschepen.

Iets verder ligt het Pelserbrugje. Het brugje is vernoemd naar de bontwerkers (pelsers) die in de 15e eeuw in Zwolle actief waren en is in 1974 gebouwd naar een ontwerp van Maarten Binnendijk.

Oorspronkelijk lag op deze plek een wipbrug uit 1686, maar deze verdween in de loop van de 18e eeuw. De oorspronkelijke brug werd gebouwd op verzoek van de bewoners van de huidige Thorbeckegracht. Zij beklaagden zich over de geïsoleerde ligging van hun huizen ten opzichte van het stadscentrum en mochten derhalve op eigen kosten een voetbrug over de gracht aanleggen.

We hebben vanaf hier een mooi zicht op de wijndagerstoren.

GPSwalking.nlDe Wijndragerstoren in de stadsmuur is een muurtoren en onderdeel van de stadsverdedigingswerken.

Librije Bibliotheek N52 30.849 E6 05.695
Het Broerenkerkplein maakte ooit deel uit van een kloostercomplex, waarvan de Broerenkerk, het Stedelijk Conservatorium en De Librije zijn blijven bestaan.

In 1465 kochten de predikbroeders – de Dominicanen - grond aan buiten de toenmalige noordelijke stadsmuur van Zwolle. Ze wilden er een klooster bouwen. Het duurde tot ongeveer 1493 voordat de kerk af was: een bakstenen hallenkerk met maar twee beuken. Een toren heeft zij nooit gehad, alleen een dakruiter met één of meer klokken.

Het gewelf van het gebouw werd omstreeks 1520 beschilderd. In 1557 leverde de Zwolse orgelbouwer Jorgen Slegel een orgel voor de kerk. Het complex is bewaard gebleven.

GPSwalking.nlDe bekendste bewoner van het laatmiddeleeuwse klooster kwam uit Bretagne en heette Alanus de Rupe. Hij is de uitvinder van de rozenkrans. Hij stierf er in 1475; zijn graf is tot op heden niet gevonden. In mei 1580 dwong het stadsbestuur de kloosterlingen de stad te verlaten. Dat gebeurde onder druk van protestanten.

Na een grondige restauratie tussen 1976 en 1988 herbergt het vroegere klooster nu het Stedelijk Conservatorium en in de kerk huist de boekhandel ‘Waanders in de Broeren’.

De bibliotheek is ooit de naamgever geweest van het driesterren restaurant met die naam. Nu is de Librije gehuisvest in de voormalige vrouwengevangenis.

GPSwalking.nlBroerenkerk / Waanders In de Broeren N52 30.830 E6 05.708
De Broerenkerk is een tweebeukige laatgotische kloosterkerk (omstreeks 1500), die in haar geheel door gemetselde gewelven is overdekt. De hoofdbeuk heeft een driezijdig gesloten koor. De zuidbeuk met de entree is beduidend kleiner van omvang en is heeft een vlakke oostwand.

De kerk heeft aan alle zijden vensters, vensternissen en steunberen behalve aan de noordkant. Hier sluit een deel van de voormalige kloostergang op de kerk aan. De kerk heeft twee evenwijdige kappen. Op de daken van het schip ligt de zeldzame links dekkende Hildesheimer dakpan.

Sinds 2013 is boekwinkel ´Waanders In de Broeren´ in deze kerk gevestigd. De Broerenkerk heeft daarvoor een spectaculaire metamorfose ondergaan. Het resultaat mag er zijn. Tussen links en rechts hoog opgestapelde verdiepingen vol boeken kan de klant nog steeds indrukwekkend ver naar boven kijken. Op de bovenverdieping zijn de beschilderde gewelven bijna aan te raken.

Het orgel uit 1824 is van de hand van J.C. Scheuer. Het blauwe licht in het koor komt door een nieuw abstract glas-appliquéraam, dat door de Noorse kunstenaar Kjell Nupen is vervaardigd.

GPSwalking.nlBroerenklooster / ArtEZ N52 30.843 E6 05.753
Dit pand met binnenhof maakte deel uit van het Dominicaner klooster dat in 1512 werd gewijd. In het gebouw bevonden zich onder andere de kapittelzaal en het dormitorium.

De pandhof is omgeven door een kloostergang. Ook de naastgelegen Broerenkerk en de losstaande Librije maakten deel uit van dit klooster.

Na de reformatie heeft het klooster verschillende bestemmingen gehad waaronder katoenspinnerij, zeepfabriek en kazerne. Door de verschillende verbouwingen was het gebouw onherkenbaar veranderd.

Omstreeks 1975 heeft er een grootscheepse renovatie plaatsgevonden waarbij delen van de oorspronkelijke bouwmassa zijn bewaard en gerestaureerd. Vooral de noordoosthoek van het gebouw en de kloostergang naast de kerk zijn nog restanten van het oorspronkelijke klooster.

GPSwalking.nlInmiddels is het pand in gebruik bij het ArtEZ Conservatorium.

Over het Pelserbrugje verlaten we de oude stad en gaan we terug naar de pakeerplaats. Een drukke wandeling met veel cultuur. Kijk nog een keer om naar de oude stadsmuur en de grote pakhuizen die eeuwen geleden deze stad hebben grootgemaakt.

Met de grote bibliotheek even ten zuiden van de Singel, de Librije, de bibliotheek in het gouvernementshuis en de drukke boekhandel Waanders zorgen ervoor dat de Zwollenaren meer dan 117% een pasje voor de bibliotheek bezitten.

Maar met een start om boeken over te schrijven, begonnen in 1340 kan dat ook bijna niet anders.

Startpunt

  • START/FINISH/PARKEREN Park Noordereiland Assiesstraat 120 N52 30.956 E6 05.737

Geraadpleegde websites:

POI’s

  • Theater De Spiegel N52 30.959 E6 05.856
  • De Librije / driesterrenrestaurant N52 30.923 E6 05.857
  • Spinhuis N52 30.920 E6 05.870
  • Stadsmuur Zwolle N52 30.840 E6 05.899
  • Gouvernementsgebouw / Statenzaal N52 30.768 E6 05.821
  • Witte Leeuw N52 30.753 E6 05.741
  • Ode aan de Poorten N52 30.728 E6 05.743
  • Grote en Kleine Aa N52 30.726 E6 05.781
  • Plantagekerk N52 30.748 E6 05.893
  • Monument voor Gevallenen Zwolle 1940-1945 N52 30.714 E6 05.948
  • Vm Raadhuis Zwollerkerspel N52 30.688 E6 05.885
  • Van Nahuysfontein N52 30.579 E6 05.779
  • Sassenpoort N52 30.595 E6 05.730
  • Waalse kerk N52 30.641 E6 05.752
  • Synagoge N52 30.657 E6 05.778
  • Nieuwe Markt N52 30.666 E6 05.716
  • Bethlehemkerk N52 30.667 E6 05.682
  • Het Refter N52 30.651 E6 05.681
  • Karel V huis en hof van Ittersum N52 30.678 E6 05.664
  • Huis met de Hoofden N52 30.640 E6 05.602
  • Oude Gymnasium N52 30.624 E6 05.583
  • Emmanuelshuizen N52 30.622 E6 05.561
  • Groote Sociëteit N52 30.605 E6 05.535
  • Lutherse Kerk N52 30.606 E6 05.515
  • Museum de Fundatie N52 30.614 E6 05.491
  • Herman Brood Experience N52 30.638 E6 05.489
  • Poortje van Cele N52 30.663 E6 05.509
  • Zwolse Balletjeshuis N52 30.672 E6 05.536
  • Stadhuis-Schepenzaal N52 30.678 E6 05.547
  • Adam van Rodin N52 30.684 E6 05.551
  • Vm Waaggebouw N52 30.731 E6 05.500
  • Van Gend en Loos N52 30.670 E6 05.466
  • Lieve Vrouwenbasiliek (Peperbus) N52 30.723 E6 05.426
  • Stadssingel N52 30.747 E6 05.253
  • Maagjesbolwerk N52 30.784 E6 05.316
  • Admiraal N52 30.780 E6 05.354
  • Hanse Hotel N52 30.809 E6 05.372
  • Hopmanshuis N52 30.842 E6 05.408
  • Vrouwenhuis N52 30.793 E6 05.386
  • Drostenhuis N52 30.781 E6 05.438
  • Grote of Sint-Michaelskerk / Academiehuis N52 30.712 E6 05.521
  • Hoofdwacht N52 30.721 E6 05.550
  • Glazen Aartsengel Michaël N52 30.728 E6 05.568
  • Thorbeckegracht N52 30.867 E6 05.628
  • Librije Bibliotheek N52 30.849 E6 05.695
  • Broerenkerk / Waanders In de Broeren N52 30.830 E6 05.708
  • Broerenklooster / ArtEZ N52 30.843 E6 05.753
Acties
Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst
Startlocatie

Reacties


Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.