Stadswandeling Tongeren

Korte beschrijving

Tongeren, historische stad in België. De stad van de Galliërs en de Romeinen, de Middeleeuwen en de Grote Basiliek. Waauw! Wat hebben we hier veel gezien in een korte tijd in zo’n ‘kleine’ plaats. Een kern met 16 000 inwoners en een geschiedenis van de eerste gevechten tegen de Caesar, het eerste bisdom in de Lage Landen, prachtige musea – echt doen! Heerlijke terrasjes.

Oh, wat valt er veel te vertellen. Ik heb vele woorden over in dit beperkte relaas. Er valt veel meer te zeggen dan wat onze beperkingen ons opleggen. Dus laat ik je zien waar je moet kijken; beleven is mooier dan belezen. De oude ommuring gaat terug naar de Romeinen, maar onder de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek gaan we nog verder terug in de tijd. Plinius de Oude, Julius Caesar, Julianus II, de latere keizer, maar ook Sabinus leverden strijd, of schreven er over, tegen de Toxandriërs, Galliërs of toch het Germaanse volk, voortgekomen uit de Eburonen van vóór de jaartelling onzes Heren. Dit alles leidt ons naar de beroemdste en beruchtste inwoner van Tongeren, de Eburonenkoning Ambiorix. Hij leidde de Galliërs naar de memorabele overwinning in 54 v.C. tegen het leger van Gaiius Julius Caesar. Caesar die sindsdien de Belgen de dappersten aller Galliërs noemde.

Maar ook de Middeleeuwen lieten hun sporen na met het Sint-Catharinabegijnhof en het Agnetenklooster. De torens in de lange verdedigingsmuur kennen betekenis toe aan de huidige status van de stad als zetel van de Rechtbank in Eerste Aanleg en het Hof van Assisen. Zo laat de waarde van de geschiedenis vastgelegd in het Teseum, het Gallo-Romeins Museum met de voorlopers van ons allen, de Neanderthalers en het Romeins Tempelcomplex ons zitten met de vraag waarom dit kleine Tongeren niet is uitgegroeid tot een van de grootste centra van België. Geschiedkundig gezien kent geen enkele Belgische plaats een oudere of rijkere historie!

We bouwen de wandeling op door eerst naar het centrum te gaan, de markt en de basiliek te bezoeken met het Museum. We kiezen voor de Archeologische site van het Teseum. Na de lunch wandelen we langs de Romeinse muur en het Gallo-Romeins tempelcomplex. Daarna volgt het middeleeuwse traject met de oude stadsmuur en – de keuze – het wapenmuseum en beklimming van de toren van de Moerenpoort of het Beghina-museum in het Sint-Catharinabegijnhof. We sluiten af met het Provinciaal Gallo-Romeins Museum. Waauw, wat een dag vol informatie. Wat een geweldige plaats. Zo, en nu een Primus.


Kenmerken
Startpunt: Tongeren: Parking Luikersteenweg 1
Startlocatie: Limburg Belgisch , Belgie
Coördinaten N50.775000 E5.461000
Afstanden: 6 km
Type: Cultuur, Stad
Begaanbaar: Goed
Rolstoel: Toegankelijk
Honden: Aangelijnd
Horeca: Onderweg
Gelopen op: 25-07-2019

Route informatie

Een GPS stadswandeling van 6 km in het Belgische Tongeren.
Alle paden op deze wandeling zijn goed begaanbaar.
Horeca is overal aanwezig onderweg
Van deze wandeling is een Track en een Route beschikbaar.



Langere beschrijving

GPSwalking.nlSTART/FINISH/PARKEREN N50 46.518 E5 27.646
De wandeling in Tongeren begint op de Parkeerplaats bij Carrefour supermarkt. Wel naar linksachter doorijden voor langparkeerders.

Vanaf de parkeerplaats steken we over naar de oude stad. Meteen vallen twee bouwwerken op: het moderne theater/bibliotheek en de ruïnetoren uit de Middeleeuwen. Daarna gaan we de oude stad in naar de Markt, maar onderweg zien we nog het Spaanse huis en lopen we even om om de Sint Jan de Doper te bekijken.

Ja en dan komen we op de Markt. Het ìs markt op donderdag…..

Geschiedenis Tongeren N50 46.550 E5 27.672
Tongeren ligt in Belgische provincie Limburg. De stad is de hoofdplaats van een bestuurlijk arrondissement en zetelplaats van een afdeling van het gerechtelijk arrondissement Limburg. Tongeren ligt aan de rivier de Jeker in de regio Haspengouw.

De gemeente telt ongeveer 31.000 inwoners verspreidt over 16 deelgemeenten met in Tonegren zelf 16 000 inwoners. Door de aanwezigheid van verschillende onderwijs- en zorginstellingen is de stad een regionaal centrum voor Zuidoost-Limburg. Het is ook een belangrijke gerechtelijke stad voor de provincie aangezien het Limburgse hof van assisen in Tongeren gevestigd is.

GPSwalking.nlDe vroegste bewoners (tot 58 v.Chr.)
In 130.000 v.Chr. waren de eerste mensen aanwezig in de streek, de Neanderthalers. De eerste vaste bewoning kwam echter pas rond 3500 v.Chr. Rond 160 v.Chr. leefden er de Eburonen en daarna kwamen de Romeinen (58 v.Chr. - 3de eeuw)

Toen Julius Caesar Gallië onderwierp, werden de Eburonen gedecimeerd maar niet uitgeroeid. De nieuwe bewoners waren de Tungri waar de Eburonen in opgingen.

Civitas Tungrorum zoals de Romeinen de plaats uitbreiden en bewoonden lag in een dicht bebost gebied. Na de invallen van de Germanen in de 3de eeuw was het inwonertal sterk verminderd.

Vanaf 15 v.Chr. ontwikkelde Tongeren zich als een Gallo-Romeinse burgernederzetting. In de daaropvolgende eeuwen speelde de stad een belangrijke rol in de geschiedenis van de Lage Landen. Zo verkreeg Tongeren in de 2e eeuw marktrechten en werd de stad in de 4e eeuw de zetel van het eerste bisdom van de Lage Landen.

GPSwalking.nlIn de middeleeuwen en de Vroegmoderne Tijd was de stad een van de 23 Goede Steden van het Prinsbisdom Luik. Vanaf de tweede helft van 20e eeuw werd begonnen met de uitbouw van Tongeren als handelscentrum en toeristische trekpleister. Als "de eerste stad" van België gebruikt Tongeren zijn Romeinse verleden dan ook als een toeristische troef.

Tongeren ontwikkelde zich van een Romeins legerkamp tot een Gallo-Romeinse nederzetting. Voordat de Romeinen er in de 1e eeuw v.Chr. binnenvielen, werd het gebied rond de stad bewoond door de Eburonen. Nadat deze stam aan de top bijna helemaal was uitgeroeid door de Romeinen en het grootste deel van de rest als Toxandriërs naar de Kempen was verdreven, kregen de Tungri de toestemming zich in deze streek te vestigen.

Tijdens de Romeinse aanwezigheid groeide Tongeren uit tot een belangrijke stad. Zo verwierf Atuatuca (vesting) Tungrorum de status van municipium en werd de stad zelfs de hoofdplaats van een civitas. De sporen uit de Romeinse tijd beslaan een aaneengesloten terrein van ongeveer 2 km². Ze vormen daarmee het grootste aaneengesloten archeologisch complex van de Lage Landen.

GPSwalking.nlIn het begin van de 4e eeuw begon de kerstening van de Lage Landen. Een belangrijk figuur in deze tijd was Maternus, volgens de overlevering medeoprichter van het bisdom Tongeren. De bekendste bisschop van Tongeren was Servatius, die in Maastricht ligt begraven. Wanneer de bisschopszetel definitief werd overgebracht naar Maastricht, is niet bekend; in elk geval vóór het begin van de 6e eeuw. Na de val van het West-Romeinse Rijk boette de stad aan belang in. Onder de Merovingen en Karolingen speelde Tongeren een onbeduidende rol.

Pas vanaf de 11e eeuw kende de stad weer een periode van economische heropleving dankzij haar centrale ligging in het Prinsbisdom Luik. Op bestuurlijk vlak werden Tongeren en de omliggende plaatsen in de 12e eeuw benoemd tot een stadsvrijheid. Dit verschafte de stad een zekere vorm van autonomie. Na de Vrede van Fexhe in 1316 kreeg Tongeren als Goede Stad meer vrijheden en meer inspraak in het eigen bestuur.

Ook in de 18e eeuw bleven verschillende legers Tongeren aanvallen. Tijdens de Spaanse en Oostenrijkse successieoorlogen werd er desondanks weinig schade aangericht en bleef men werken aan de heropbouw van de stad. Het einde van de 18e eeuw bracht grote veranderingen met zich mee voor Tongeren.

GPSwalking.nlDe Nederlanden werden ingelijfd door Frankrijk en op bestuurlijk vlak werd de stad onderdeel van het departement Beneden-Maas. Voor het eerst in 1000 jaar was Tongeren niet meer verbonden met Luik.

In 1914 brak de Eerste Wereldoorlog uit en op 9 augustus 1914 werd de stad bezet door de Duitse troepen. De gevolgen van deze oorlog bleven echter beperkt tot materiële schade aan een tiental huizen en twaalf burgerslachtoffers. Op 24 november 1918 werd Tongeren bevrijd door de Belgische troepen.

Op 10 mei 1940, bij het begin van de Tweede Wereldoorlog, werden het station en de omliggende wijken gebombardeerd door Duitse vliegtuigen en werd er met scherp geschoten op een volle pendeltrein naar Luik. Op 8 september 1944 bereikten de geallieerden de stad en was Tongeren bevrijd.

Vanaf de jaren 50 en 60 van de 20e eeuw werden nieuwe woonwijken buiten het stadscentrum aangelegd en veranderde Tongeren in een stad van diensten, zorg- en onderwijsinstellingen.

Tot zover het beknopte overzicht van de geschiedenis van Tongeren. Het thema van deze plaats richt zich vooral op de strijd tussen de Romeinen en de Galliërs of de Germanen. Wie was Ambiorix en waar werd de slag tegen Caesar gevoerd?

GPSwalking.nlIn etappes bouwen we het beeld op. Al wandelend passeren we interessante items die we kort aanhalen.

De Velinx theater N50 46.532 E5 27.718
Het cultureel centrum De Velinx werd op 28 mei 1994 geopend en huisvest naast de bibliotheek en de cultuurdienst van de stad Tongeren ook een schouwburg.

De Velinx beschikt over een polyvalente zaal die aangepast kan worden naargelang het aantal toeschouwers. De zaal heeft een capaciteit van 594 zitplaatsen.

GPSwalking.nlVelinxtoren N50 46.580 E5 27.685
De Velinxtoren aan de Albertwal in Tongeren is een restant van de 13de-eeuwse stadsomwalling. In de ronde toren van silex werd ook ouder, Romeins materiaal verwerkt. De naam van de toren verwijst naar een belangrijke Tongerse familie uit de 16de eeuw. ‘Velinx’ is een naam die je regelmatig tegenkomt in Tongeren. Hij is afkomstig van een invloedrijke 16de-eeuwse Tongerse familie.

Gallië N50 46.641 E5 27.671
De toestand in Gallië was in die voor-Romeinse periode alles behalve stabiel. Met de regelmaat van een klok verhuisden groepen mensen naar andere gebieden die hen aanlokkelijker leken in het uitgestrekte land dat zich eindeloos leek uit te strekken. Nieuwkomers namen hun plaats in - soms hadden ze eerst de anderen verjaagd of weggepest.

Of het nu om kleine groepen ging of om hele "stammen", men krijgt de indruk dat onze gewesten in die tijd zowat de Far West van Europa waren, waar men veeleer van machtsgebied dan van grondgebied mocht spreken, en waar de "grenzen" voortdurend verschoven, al naargelang het gebied regelmatig bewoond of betreden werd door mensen van een bepaalde groep.

Men was b.v. geen Nerviër omdat men in een bepaald gebied woonde, wel omdat men door afstamming tot de groep behoorde die zich b.v. "Nerviërs" noemde. Caesar schrijft dan ook nooit "in Nervië", wel "bij de Nerviërs". Zie http://users.telenet.be

GPSwalking.nlSpaans huis N50 46.702 E5 27.777
In de Muntstraat vinden we het Spaanse huis. Het Spaanse huis is één van de weinige (het enige??) in de Muntstraat die ontsnapten aan de vlammen toen de Franse soldaten de stad Tongeren in 1677 in brand staken, en daardoor meteen één van de weinige authentieke vakwerk rijhuizen.

Ht Paans Huis uit de 16e of 17e eeuw heeft mooie vakwerkbouw met de schuine Andrieskruisen. De benedenverdieping is van steen en dateert uit het begin van de 18e eeuw.

Hier tegenover zien we nog de muren van het voormalig seminarie Latijns College van de kanunniken uit 1664. In 1872 afebroken, alleen de voorgevel bleef over.

Art Nouveau woningen N50 46.711 E5 27.820
De twee woningen dateren uit begin 20e eeuw en zijn versierd met verschillende art nouveau-elementen. Zie de geglazuurde bakstenen en de decoratieve tegels. In de banden van de tegels lees je naast de deur het lokale steenkappersmerk ‘Moens-To664ngres’.

GPSwalking.nlSint-Jan-de-Doperkerk N50 46.699 E5 27.879
We maken even een op-en-neer gangetje naar de derde kerk van Tongeren. De Sint-Jan-de-Doperkerk of Sint-Jan Baptistkerk bestaat uit een thans ingebouwde vierkante zuidwesttoren in Maaslandse renaissancestijl en een classicistisch driebeukig schip met vier traveeën.

Reeds in 1390 stond hier een kapel. In 1606 stortte de toren van de bouwvallig geworden kerk in. Deze kerk was de opvolger van de kapel. De kerk werd vermoedelijk gesticht voor de leerlooiers in dit stadskwartier.

In 1615 werd de kerk hersteld en de toren opnieuw opgebouwd in maaslandse renaissancestijl. Dit jaartal wordt op de toren vermeld. In het midden van de 18e eeuw was het schip van de kerk opnieuw vervallen geraakt.

In 1752 werd het schip afgebroken en 20 jaar later werd het nieuw gebouwde schip ingewijd. In 1797 werd de kerk gesloten. Ze is toen een tijd lang in gebruik geweest als vergaderplaats van de gemeenteraad.

In 1836 werd ze weer als parochiekerk in gebruik genomen.

GPSwalking.nlMarkten N50 46.806 E5 27.801
Omdat het vandaag donderdag is worden we afgeleid door de kraampjes en de gezelligheid behorend bij de wekelijkse markt. Tongeren telt twee wekelijkse markten. De wekelijkse buurtmarkt gaat op donderdag van 8u tot 13u op en rond de Grote Markt.

De andere wekelijkse markt is de antiek- en brocantemarkt op zondag van 7u tot 13u op en rond het Julianus Shopping Center. We zien dat later.

Deze markt vindt al meer dan dertig jaar plaats en is uitgegroeid tot de grootste antiek- en brocantemarkt van de Benelux. Naast de twee wekelijkse markten worden ook drie jaarlijkse markten gehouden.

GPSwalking.nl1. Het Verhaal over Ambiorix
In de tijd dat Julius Caesar Gallië aan het veroveren is, is Ambiorix samen met Catuvolcus koning van de Germaanse stam de Eburonen. Die wonen "rond Maas en Rijn", in delen van het huidige Nederland en België (Kempen, Beide Limburgen, provincie Luik) en Duitsland (Roer, deel van de Eifel).

Hij wordt vanaf de 19e eeuw een mythische Belgische held vanwege zijn verzet tegen de Romeinen, zoals dat beschreven staat in Caesars Commentarii de bello Gallico. De naam Ambiorix betekent Rijke koning.

Het standbeeld van Ambiorix N50 46.835 E5 27.796
De beroemste (beruchtste?) inwoner van Tongeren kreeg de meest prominente plek in de stad. Het imposante bronzen beeld van Eburonenkoning Ambiorix uit 1866 eert de memorabele overwinning op de Romeinen in 54 v.C.

Niet voor niets noemde Julius Caesar de Belgen de dappersten aller Galliërs. Ambiorix poseert in Germaanse klederdracht, met een strijdbijl als weapon of choice en een drakenhelm. Zijn voeten vertrappelen de wapens van de verslagen Romeinse tegenstanders. De omheining van het standbeeld bestaat uit speren, everzwijnenhoofden en pijlen, helemaal in stijl met de Keltische tradities.

GPSwalking.nl

Onze Lieve Vrouw Geboorte basiliek N50 46.855 E5 27.889
Onderweg naar Tongeren kan je haar al van ver bewonderen: de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek aan de Grote Markt. Het is dan ook een van de mooiste gotische religieuze bouwwerken van België. Een bezoek buiten én binnen meer dan waard!

 

De constructie van de huidige basiliek nam meer dan 300 (!) jaar in beslag. De 64 meter hoge toren mist eigenlijk een spits. Maar ze bewees haar nut als belfort. In geval van brand sloegen de klokken letterlijk alarm. De toren was bovendien een ideale uitkijkpost, deed dienst als schuilplaats voor de bevolking en als bewaarplaats voor de stadsarchieven. In 1931 kreeg deze grootse dame de pauselijke titel van basiliek.

 

DGPSwalking.nle Onze-Lieve-Vrouwebasiliek steunt op heel wat voorlopers. Archeologische resten onder de vloertegels leggen een woelig verleden bloot. Houten woningen uit de 1ste eeuw die in vlammen opgingen. Een stenen huis in Romeinse stijl dat hetzelfde lot onderging in de 2de én de 3de eeuw. De bouw van een Romeinse basilica (zaalconstructie) in de 4de eeuw …

Daarna volgt een religieuze erfenis van maar liefst 7 kerken in 1. Een Merovingische kerk (midden 6e eeuw), een grotere Karolingische constructie (9e eeuw), een Ottoonse kerk met ommuring (10e eeuw), rond 1100 een nieuwe romaanse kerk met verdedigingsmuur rond het klooster … tot die zwaar beschadigd raakte tijdens een belegering in 1213. Het betekende in 1240 de start van de bouw van de huidige basiliek.

Ontdek de ondergrondse archeologische site in het Teseum. Zeer modern weergegeven, geweldige presentatie: Teseum

GPSwalking.nlMaria, Oorzaak Onzer Blijdschap N50 46.865 E5 27.891
Tongeren is al eeuwen in de ban van Maria. In 1479 werd voor de Broederschap van Onze-Lieve-Vrouw een prachtig Mariabeeld in notelaar gesneden, 1,60 meter hoog, dat sindsdien voor het altaar in de Onze-Lieve-Vrouwebasiliek staat. In 1889 gaf de Paus toelating het beeld te kronen. Dat was meteen de start van de Zevenjaarlijkse Kroningsfeesten.

Er zijn veel kerkschatten te zien. Achter het hoofdaltaar16e eeuwse glas-in-loodramen. Midden voor het altaar staat de arend-lezenaar en de paaskandelaar van bijna 3 meter hoog. Beide uit 1372. Rechts van het hoofdaltaar staat het bisschoppenaltaar uit de neogotische verbouwingen van eind 19e eeuw. Het bevat 10 beelden van de 10 Tongerse bisschoppen tussen 275 en 385. Op weg naar het Teseum zien we het Kruisbeeld Jesus Christus uit ongeveer 950.

Het museum kentt wee tentoonstellingen: de kerkschatten met de kloostergang en de archeologische opgravingen onder de basiliek.

GPSwalking.nlOnze-Lieve-Vrouwebasiliek N50 46.861 E5 27.914
De Onze-Lieve-Vrouw-Geboortebasiliek is de hoofdkerk van Tongeren. De geschiedenis van deze kerk gaat terug tot de eerste eeuwen na Christus. Dit is de periode dat Servatius in bronnen genoemd wordt als bisschop van Tongeren. In de 9e eeuw stond op deze locatie een Karolingische kapittelkerk. Deze kerk werd in 881 verwoest door de Vikingen.

Op de restanten van de afgebrande kerk werd in de 10e eeuw een Ottoonse kloosterkerk opgetrokken. Om beter beschermd te zijn tegen mogelijke invallen werd deze kerk omwald. Aan het begin van de 12e eeuw werd de Ottoonse kerk vervangen door een kerk in romaanse stijl. Na verwoestende belegeringen in 1180 en 1213 besloten de kanunniken een nieuwe kerk te bouwen.

In 1240 werd gestart met de bouw van de nieuwe kerk in gotische stijl. Het enige deel van de romaanse kloosterkerk dat bewaard is gebleven is de romaanse kloostergang achter de apsis van de huidige kerk.

In diezelfde periode verlieten de kapittelbroeders het ommuurde klooster en vestigden ze zich in individuele woningen, de zogenaamde kanunnikenhuizen, in de voormalige kloostertuin aan de noordzijde van de kerk. Van de twaalf oorspronkelijke kanunnikenhuizen zijn er nog negen bewaard. Drie eeuwen later, in 1541, werd de bouw van de basiliek voltooid.

GPSwalking.nlTeseum: archeologische site N50 46.853 E5 27.912
De Onze-Lieve-Vrouwebasiliek onthult haar verborgen schatten. In een nieuw museum ontdek je 2000 jaar geschiedenis – gegarandeerd een unieke belevenis!

Generaties lang bouwden Tongenaren aan een stad om in te leven, te werken en te wonen. De muren en funderingen van deze stad staan er nog. Ze zijn te bewonderen op de archeologische site van het Teseum, een van de meest tot de verbeelding sprekende vindplaatsen in de Benelux.

Onder de huidige basiliek liggen restanten van liefst zeven kerken. Men vond ook sporen van Romeinse bouwwerken terug. Dat Tongeren de eerste stad van België is, kun je op deze plek met je eigen ogen zien. Drie meter onder de grond vertellen eeuwenoude stenen het verhaal van de stad, haar bewoners en de kerk. Dit verhaal begon 2000 jaar geleden bij de Romeinse heersers en wordt vandaag nog steeds geschreven.

Deze site is het onmisbare vertrekpunt voor elk bezoek aan Tongeren.

Het museum kan je ook toegang geven tot de kerkelijke kunstschatten en relieken met een wandeling door de kloostergang uit de 12e eeuw. Een bijzondere ervaring.

Na dit bezoek aan de Basiliek en museum gaan we lunchen. Het is donderdag en dan is het markt in Tongeren. Gezellig druk, maar het schiet niet op. Kraampjes kijken. Kleerkes, schoene, bloemen, …. Allee, kom!

In de namiddag krijgen we het plein beter te zien met de omliggende gebouwen. Pas dan valt Ambiorix op!

We lopen een rondje rond de kerk over de Grote Markt, Stadhuisplein, Vrijthof met de Rechtbanken. Langs het Gallo-Romeins Museum (we gaan later naar binnen), langs de HEMA en langs Julianus terug naar de Markt.

Zo, daarna de stad uit en naar de Romeinse muur en de tempel.

2. Gallia Belgica
Hoe de strijd precies is verlopen weten we niet. Caesar trekt vanuit Gallië (Frankrijk) met zijn leger steeds verder naar het noorden. Ten noorden van de Seine en ten westen van de Maas ligt Gallia Belgica. De noordgrens wordt gevormd door de Rijn, en oostelijk tot bijna aan de monding van de Moesel. In dat gebied woonden diverse dikwijls rivaliserende stammen. Aan de zuid- en westkant wonen Gallische stammen uit de Franse regio’s en aan de oostkant van oorsprong Germaanse volken, Keltische achtergrond. In deze omgeving leeft dan de groep die Eburonen wordt genoemd.

GPSwalking.nlStadhuis van Tongeren N50 46.823 E5 27.853
Het originele raadhuis van de stad stond vroeger op de hoek van de Grote Markt en de Sint-Truiderstraat (het huidige Huis Boulet), tot de Grote Brand van 1677 praktisch de hele stad platlegde. De bouw van het nieuwe stadhuis startte pas in 1737, op de plek waar eerder de lakenhal en kleersnijderskamer stonden. De constructie is een mooi voorbeeld van de Maaslandse bouwstijl. Mis zeker ook de diverse gedenkstenen in de linkerzijgevel niet.

Interessant weetje - Komt het Tongerse stadhuis je bekend voor? Dat kan. Het is namelijk een trouwe kopie van het stadhuis van Luik. De Luikse architect Pascal Barbier tekende het ontwerp van beiden.

GPSwalking.nlOorlogsgedenkteken, Tongeren N50 46.832 E5 27.865
Het oorlogsgedenkteken op het Stadhuisplein in Tongeren werd opgericht in 1926. Het werd ontworpen door beeldhouwer Pieter Jan Braecke. In 2014 werd het gedenkteken beschermd als monument.

Op de begraafplaats net ten noorden van de Ring herdenkt een tweede monument de inwoners van Tongeren die zijn omgekomen of vermist in de Eerste Wereldoorlog.

Vrijthof N50 46.827 E5 27.928
Het Vrijthof is ee vroegere begraafplaats. Op de archeologische site onder de basiliek bevond zich in de tweede en derde eeuw een Romwinse stadswoning.

Na de brand bouwde men in de vierde eeuw de tweede Romeinse omwalling. De basis van een toren werd opnieuw gebruikt voor de vroegmiddeleeuwse Sint-Maternuskapel.

De schatkamer van de basiliek bevat talloze pareltjes van religieuze kunst. Aan de oostzijde van de basiliek ligt een kloostergang uit de 12e eeuw, een van de zeldzame getuigen van romaanse bouwkunst in België.

GPSwalking.nlHet gerechtshof van Tongeren werd in 1841 gbeouwd naar een voorbeeld van Luik.

Julius Caesar N50 46.841 E5 27.907

Van zijn naam is het woord keizer afgeleid. Gaius Julius Caesar was een Romeins politicus, generaal en schrijver en was een van de machtigste mannen van zijn tijd.

Gaius Julius Caesar was de zoon van Gaius Julius Caesar en Aurelia Cotta. Terwijl zijn vader het niet verder bracht dan praetor, bekleedden Caesars oom zijn aangetrouwde oom, zijn grootvader, oom aan moederszijde en de vader van zijn grootmoeder allen de functie van consul.

Langs de kant van de Gens Julia voerde hij zijn afkomst terug op Julus, een zoon van Aeneas, en dientengevolge een kleinzoon van de god Venus.

GPSwalking.nlCaesar werd op 12 of 13 juli 100 v.Chr. geboren in Rome, maar niet in de rijke buurt. Hij werd 55 jaar oud. Op 19 jarige leeftijd ging hij in het leger en als 25 jarige werd hij consul.

Na zijn consulaat werd hij legeraanvoerder en veroverde Gallië en Belgica rond 50 v.C. De senaat stelde Caesar in 48 v.Chr. aan tot dictator voor een periode van 10 jaar, met de opdracht de Republiek te herstellen.

Hij heeft in 45 v.Chr. als pontifex maximus de zogenaamde juliaanse kalender ingevoerd. In maart 44 v.C. werd hij vermoord en door messteken om het leven gebracht.

3. Voorgeschiedenis
Als in 57 v.Chr. Julius Caesar Gallië verovert vallen zijn troepen ook Belgica binnen. De stam der Eburonen wordt geregeerd door Ambiorix en Catuvolcus, die de macht delen als koning.

In 54 v.Chr. moet Caesar zijn troepen dringend opnieuw van bevoorrading voorzien en verplicht hij de bevolking een deel van hun oogst aan zijn leger af te staan. Bij dat gesprek is ook Ambiorix aanwezig. Omdat de oogst dat jaar te mager is zijn de Eburonen hiertoe niet bereid. Caesar laat daarop zijn soldaten kampen bouwen nabij de dorpen en geeft de kampleiders opdracht het bestuur over te nemen om de noodzakelijke voedselvoorraden in beslag te nemen.

GPSwalking.nlAmbiorix en zijn Eburonen zijn echter niet van plan zich hier zomaar bij neer te leggen. Alhoewel Caesar Ambiorix heeft vrijgesteld van de betalingen, sluit Ambiorix zich in de winter van 54 v.Chr. aan bij Catuvolcus om een opstand te leiden tegen de plaatselijke Romeinse troepen.

 

Limburgs Hof van Assisen N50 46.839 E5 27.925
Tongeren is een belangrijke gerechtelijke stad voor de provincie aangezien het Limburgse Hof van Assisen, Arrondissementsrechtbank N50 46.832 E5 27.977 , Arbeidsrechtbank N50 46.878 E5 28.013, Vredesrechtbank, Politierechtbank en de Jeugdrechtbank in Tongeren gevestigd zijn.

In 1815 werd de stad onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden en in 1830 werd Tongeren uiteindelijk een Belgische stad. Bij de splitsing van Limburg in 1839 werd Tongeren de hoofdplaats van een gerechtelijk en bestuurlijk arrondissement.

In 1831 verplaatste de Regering-de Gerlache-Goblet d'Alviella, de eerste Belgische regering, de zetel van de rechtbank van eerste aanleg en het hof van assisen van Maastricht naar Tongeren (om historische redenen dus niet naar de huidige provinciehoofdstad van Limburg, dat is Hasselt)

GPSwalking.nlHet hof van assisen is een rechtscollege samengesteld uit een volksjury en belast met het vonnissen van misdaden, politieke delicten en drukpersmisdrijven, uitgezonderd diegene in verband met xenofobie en racisme (artikel 150 van de Belgische Grondwet). Tegen de uitspraak of het arrest van een hof van assisen is geen hoger beroep mogelijk.

België is ingedeeld in vijf rechtsgebieden. Ieder rechtsgebied is onderverdeeld in gerechtelijke arrondissementen, die op hun beurt dan weer verdeeld zijn in gerechtelijke kantons. In de hoofdplaats van ieder kanton is er een vredegerecht en een politierechtbank voor kleine vergrijpen en burenruzies. In ieder gerechtelijk arrondissement is er een Rechtbank van Eerste Aanleg, een Arbeidsrechtbank, een Rechtbank van Koophandel en een Arrondissementsrechtbank.

Elke provinciehoofdplaats heeft een Hof van Assisen, dat zitting houdt bijgestaan door een jury van 12 gezworenen voor criminele zaken, politieke misdrijven en drukpersmisdrijven. In de hoofdplaats van elk rechtsgebied (Brussel, Gent, Antwerpen, Liège en Mons) is er een Hof van Beroep en een Arbeidshof. Het hoogste rechtscollege van België is het Hof van Cassatie (gevestigd in Brussel).

Misdrijven begaan door militairen worden behandeld voor de krijgsraad (met in graad van beroep het Militair Gerechtshof). Het Arbitragehof doet uitspraak over bevoegdheidsconflicten tussen de federale overheid, gemeenschappen en gewesten en fungeert (voor bepaalde materies) tevens als grondwettelijk hof. De Raad van State doet uitspraak in geschillen over subjectieve rechten die geen burgerlijke rechten zijn. Zie http://www.ned.univie.ac.at/non/landeskunde/be

GPSwalking.nlGallo-Romeins Museum N50 46.868 E5 27.969

Het Gallo-Romeins Museum in Tongeren is een Gallo-Romeins museum beheerd door de stad Tongeren.

 

Het Provinciaal Gallo-Romeins Museum in Tongeren werd in 1954 geopend. Reeds van in de 19e eeuw was er een opbouw van een collectie archeologische vondsten, verzameld door het Koninklijk Geschied- en Oudheidkundig Genootschap van Tongeren.

 

Vanaf 1854 werden gedeeltes van deze collectie in de stad tentoongesteld. In 1937 opende in het Begijnhof van Hasselt het Provinciaal Museum, en werden de belangrijkste stukken daar tentoongesteld. Ze zouden pas in 1954 bij de opening van het museum in Tongeren terugkeren.

Schenkingen en opgravingen van de buitendienst van het museum en de Nationale Dienst voor Opgravingen breidden de collectie uit. Het bezoekersaantal steeg tot 20.000 per jaar.

GPSwalking.nlDe bestendige deputatie keurde een nieuwbouw goed en in 1994 opende het museum in een nieuw gebouw van architect Alfredo De Gregorio.

De nieuwe opstelling en presentatie en de vernieuwde museumwerking deden het bezoekersaantal verder stijgen.

In 2006 werd een tweede nieuwbouwproject aangevat om de museumsite verder uit te breiden. In 2018 droeg de Belgische provincie Limburg het beheer van het museum over aan de stad Tongeren.

De tentoonstelling begint met de eerste bewoners van de regio, de Neanderthalers. Op de tweede verdieping gaat het door met verschillende golven van landbouwers, zoals de klokbeker-cultuur. De derde verdieping is gewijd aan de Romeinse tijd.

150 000 v.Chr.
Voor het eerst bezoeken mensen onze regio. Ze zijn de directe voorouders van de neanderthaler en behoren niet tot onze mensensoort. Op zoek naar vuursteen en voedsel trekken deze jagers-verzamelaars door een ongerept landschap.

Ze onderbreken geregeld hun tocht, richten een kamp in en gaan na enige tijd weer op weg. Al gauw lijkt het alsof ze hier nooit geweest zijn. Toch laten ze sporen na, schaarse maar duidelijke bewijzen van hun cultuur.

GPSwalking.nl5300 v.Chr.: De eerste landbouwers
Mensen met een totaal nieuwe manier van leven vestigen zich in het zuiden van onze regio. Het zijn landbouwers die actief ingrijpen op hun omgeving. Ze kappen bomen om plaats te maken voor akkers en boerderijen.

Op de vruchtbare leemgronden telen ze verschillende soorten graan. Ze houden ook runderen, geiten en varkens. Jacht is voor hen enkel nog een aanvullende voedselbron.

825 v.Chr.: Voor het eerst een elite
Twee nieuwigheden bereiken onze regio: ijzeren gebruiksvoorwerpen uit Midden-Europa en zout van de Nederlandse Noordzeekust. Een intensieve handel komt op gang. Plaatselijke landbouwoverschotten worden geruild tegen deze begeerde producten.

10 v.Chr.: De Romeinen stichten Tongeren
Atuatuca Tungrorum is de eerste stad ooit in onze regio. Niet toevallig ligt ze in een vruchtbare landbouwzone en strategisch op de weg tussen Boulogne (Frankrijk) en Keulen (Duitsland). Romeinse soldaten zetten rond 10 voor Christus het stratenpatroon uit en maken het terrein klaar voor bebouwing. Geleidelijk aan trekt de plaatselijke elite er huizen op. De Romeinen beïnvloeden zowat alle aspecten van de bestaande manier van leven: bouwtechnieken en eetgewoonten, lichaamsverzorging en mode, wetgeving en godsdienst. Zie www.galloromeinsmuseum.be

4. De Opstand
Op een dag vallen Ambiorix en enkele van zijn mannen een groepje Romeinen aan die buiten hun kamp in de buurt van de Keutenberg (NL Zuid-Limburg) hout sprokkelen en moorden het merendeel van hen uit. De overlevende legionairs vluchten terug naar hun kamp waarna Ambiorix de achtervolging inzet.

GPSwalking.nlOmdat de overmacht echter te groot blijkt te zijn besluit hij het kamp niet aan te vallen maar met de Romeinen te gaan praten. De Eburonenkoning legt uit dat hij geen problemen heeft met hen en zelfs blij is met hun komst omdat zijn stam zo geen last meer zal hebben van andere stammen in de streek.

Hij waarschuwt de kampleiders, Sabinus en Cotta echter dat deze stammen wel van plan zijn hen aan te vallen en zelfs hulp zullen krijgen van hordes Germaanse stammen die de Rijn oversteken. Hij raadt hun aan om naar een ander kamp te trekken om zich bij de groep soldaten die daar gelegerd zijn aan te sluiten. Op die manier staan ze sterker. Hij belooft hen ook dat hij hen bij hun uittocht met rust zal laten.

Vakwerkhuis HEMA N50 46.903 E5 27.901
De enige overgebleven vakwerkhuizen zijn Huis Dommershausen (HEMA) uit de 15e eeuw, gelegen aan de Maastrichterstraat, en het Spaans Huis uit de 17e eeuw, gelegen aan de Muntstraat.

Flavius Claudius Julianus N50 46.892 E5 27.839
In Tongeren komen meerdere Romeinse namen terug in de geschiedenis. Het beeld van Julianus staat hier omdat hij ook geregeerd heeft over dit gebied. Naar hem is ook het Winkelcentrum Julianus shopping vernoemd.

GPSwalking.nlFlavius Claudius Julianus (6 november 331 - 26 juni 363) was een Romeins keizer van november 361 tot 26 juni 363. Julianus volgde Constantius Gallus op in november 355 als Caesar, een titel van 'onderkeizer'; de keizer zelf droeg de titel Augustus. Julianus trad in het huwelijk met Helena, de jongste zuster van Constantius II.

Als Caesar werd hij opperbevelhebber van het Romeinse leger in Gallia en heel het Westen. Hij trachtte de Salische Franken die het Rijn- en Scheldegebied in bedwang hadden, te pacificeren en verdedigde de grenzen van het Romeinse Rijk tegen de invallen van de Alemannen.

Daarbij trok hij tot driemaal toe over de Rijn. Hij overwon hen beslissend in de slag bij Straatsburg. Hoewel hij geprezen werd als overwinnaar, moest hij in 358 aan de Franken toch een groot deel afstaan van wat nu Vlaanderen en Nederland beneden de rivieren is en toen Toxandria genoemd werd.

De Franken werden daarmee de eerste Germaanse bondgenoten (foederati) die op het Romeinse grondgebied een stuk land kregen toegewezen.

5. De Slag
Sabinus en Cotta vergaderen de hele nacht over wat ze zullen doen. Ze kunnen het niet eens worden, maar uiteindelijk besluiten ze toch maar om te vertrekken. Sabinus vertrouwt Ambiorix maar Cotta heeft zijn twijfels.

Terwijl ze de vallei beneden doortrekken naar de dichtstbijzijnde Romeinse legioenplaatsen vallen Ambiorix en zijn manschappen hen van boven in de heuvels aan en moorden alle Romeinse militairen tot de laatste man uit, dat wil zeggen een volledig Romeins legioen en 5 cohorten, dat is alles tezamen zo'n 7200 soldaten, door 1 stam volledig in de pan gehakt.

GPSwalking.nlHet heeft er heftig aan toe gegaan. De huidige Keutenberg - die bekendheid geniet van de steile klim tijdens de Amstel Gold Race - gelegen bij Schin op Geul is nadien genoemd naar de legerleider Cotta, (?) die dus ook gesneuveld is in die slag.

Maar in de Ardennen zijn mogelijk meerdere valeien die in aanmerking kunnen komen voor deze slachting.

Koninklijke Muziekmaatschappij Casino N50 46.810 E5 27.564
Een andere locatie waar men terechtkan voor allerhande culurele voorstellingen is de schouwburg van de Koninklijke Muziekmaatschappij Casino. Deze culturele vereniging, waarvan de geschiedenis teruggaat tot 1750, beschikt over een authentieke schouwburg die dateert uit 1846 en rond 1920 versierd werd met art-nouveau- en art-deco-elementen. De schouwburg Casino biedt plaats aan zo'n 500 toeschouwers.

GPSwalking.nlWatertoren N50 46.841 E5 27.518
De watertoren aan de Watertorenstraat in het Belgische Tongeren werd in 1903 gebouwd en heeft een hoogte van 23 meter.

De cilindervormige voet van de toren heeft een diameter van 6,90 meter. Het plaatijzeren reservoir (hangbodemkuip) heeft een capaciteit van 200 kubieke meter. De veelhoekige beplankte ommanteling kraagt licht over. De kuip wordt omringd door een veelhoekige metalen gaanderij.

De toren wordt bekroond door een natuurleien tentdak met centraal een polygonale verluchtingskoker. Sinds 5 juni 1998 heeft de toren, van het basistype C, de status van monument.

De toren werd in 1994 gesloten en buiten gebruik genomen omdat het drinkwater vervuild was door uitwerpselen en kadavers van duiven. De toren werd tijdens de restauratie volledig afgebroken en opnieuw gemonteerd.

6. Caesars wraak
Als Rome en de Senaat van deze nederlaag te horen krijgen, zweert Caesar alle stammen van de Belgae uit te roeien. Het is voor de Romeinen belangrijk dat de andere bezette landen van het Romeinse Rijk getoond wordt dat het almachtige Romeinse leger niet zo makkelijk te verslaan is als het lijkt.

Ambiorix verenigt terzelfder tijd in 53 v.Chr. alle andere Belgische stammen om zich collectief tegen de Romeinen te verzetten. Na zijn overwinning voegt Ambiorix' leger zich bij de Nervische strijdmacht en belegert Cicero's winterkamp.

De strijd duurt een aantal jaar, maar tegen de negen legioenen van ongeveer 50.000 getrainde soldaten die Caesar naar Belgica stuurt zijn de Belgen niet opgewassen. De stammen worden afgeslacht of verdreven en hun akkers platgebrand.

GPSwalking.nlMet name de Eburonen worden geviseerd en verdwijnen in een genocidaire campagne uit de geschiedenis. Enkel Ambiorix weet zich met enkele van zijn manschappen over de Rijn in veiligheid te brengen, waarna hij spoorloos is verdwenen.

 

Omwalling (2e eeuw) Romeinse muur N50 47.003 E5 27.516
De eerste stenen Romeinse omwalling van Tongeren werd gebouwd tijdens het keizerschap van Trajanus aan het begin van de 2e eeuw. Deze omwalling had een lengte van 4544 m, een dikte van 2,10 m en werd langs de buitenzijde beschermd door één tot drie V-vormige verdedigingsgrachten. Het is opvallend dat de omwalling van Tongeren ruim 500 m langer was dan de omwalling van Colonia Claudia Ara Agrippinensium (Keulen), de hoofdplaats van de provincie Germania Inferior waartoe ook Tongeren behoorde.

Aangezien de omwalling opgetrokken werd tijdens een periode van relatieve rust, was dit bouwwerk veeleer een statussymbool dan een verdedigingswerk. Bij de bouw van de omwalling werd gebruikgemaakt van silex voor de kern en zandsteen voor de bekleding.

GPSwalking.nlIn latere eeuwen werd de bekleding van de omwalling gebruikt als bouwmateriaal voor andere gebouwen. De delen van de Romeinse muur die nu nog zichtbaar zijn tonen enkel de kern van silex. Van deze omwalling is nog zo'n 1500 m zichtbaar.

De tweede stenen Romeinse omwalling werd gebouwd tijdens het keizerschap van Constantijn de Grote aan het begin van de 4e eeuw. Deze omwalling was slechts 2680 m lang, had een dikte van 3,20 m en om de 20 m werden weertorens opgetrokken. Deze omwalling moest de inwoners beschermen tegen invallen van de Franken en de Vandalen.

In het noordwesten van de stad liep de tweede omwalling samen met de eerste omwalling zodat de tempel en de aansluiting van het aquaduct nog binnen de stadsmuren vielen. Het tracé van deze omwalling liep dwars door het huidige centrum en werd in de middeleeuwen tot in de fundering uitgebroken. Het enige overblijfsel van deze omwalling is de torenbasis onder het Vrijthof.

GPSwalking.nlTempel (90-130 nC) N50 47.028 E5 27.599
Het Gallo-Romeins tempelcomplex van Tongeren was gelegen in het noordwestelijk deel van de stad Tongeren. Het complex van de Romeinse tempel ligt net buiten de huidige stadsring van Tongeren. Ze ligt direct achter een stuk Romeinse muur dat nog bewaard gebleven is.

Het is de enige in Tongeren opgegraven tempel. Ze is ouder dan de stadsmuur die pas later aangelegd is. De reden waarom de cultusplaats hier gesitueerd is, wordt mogelijk geweten aan een oudere cultusplaats die op dezelfde traditionele plek gesitueerd was. De situering en opbouw van het complex aan de rand van de stad duidt dat het niet gaat om een forumtempel of capitool.

De porticus rond de tempel samen met de talrijke vertrekken wijzen op een thermale instelling: een kuuroord waar om genezing werd gevraagd. De tempel bleef vermoedelijk tot aan het einde van de Romeinse tijd in Tongeren bestaan. Ze lag in ieder geval binnen het gebied van de omheining om de stad die in de 4e eeuw opgetrokken werd. Mogelijk heeft de verdwijning van de tempel te maken met de activiteit van bisschop Servaas in Tongeren in de vierde eeuw.

GPSwalking.nlTempelcomplex N50 47.028 E5 27.599
Het tempelcomplex is op terrassen aangelegd met het tempelgebouw op een platform, dat stelselmatig en kunstmatig opgehoogd is tot aan de omheiningsmuur aan toe. De omheiningsmuur deed dienst als steunmuur. Ze is tot een hoogte van meer dan vier meter bewaard gebleven.

Het hele terras lag zowel binnen de eerste als de tweede stadsomwalling die hiervoor naar het noorden uitgetrokken was.

Het complex bestaat uit drie delen, met allereerst het eigenlijke tempelgebouw, het tweede deel is het om de tempel gelegen zuilenhallen met aanpalende gebouwen, en het derde deel zijn de er buiten gelegen bijgebouwen. Het tempelcomplex is ouder dan de stadsmuur en werd door deze omsloten, ingesloten en gedeeltelijk overbouwd.

GPSwalking.nlOp het stratenschema van de stad zijn de gebouwen uitgericht, waarbij dit stratenschema vermoedelijk werd vastgelegd in het midden van de eerste eeuw. Op de noordwest-helling buiten het complex bevonden zich enkele bouwgebouwen, waarvan hun betekenis en functie niet duidelijk is.

Daarnaast heeft men een serie diepe vierkante afvalputten gevonden langs de oostzijde van de porticus die vermoedelijk in gebruik waren als offerkuilen.

De tempel lag op een verhoogd platform. Aan de voorzijde van de podiumtempel lager een plein dat geplaveid was met grote steenplaten

7. Nalatenschap
Caesar schrijft over Ambiorix in het verslag over zijn veldslagen tegen de Galliërs: "De Bello Gallico" de beroemde woorden: De Belgae zijn de dappersten aller Galliërs ("...Horum omnium fortissimi sunt Belgae..."). Deze zin werd na de onafhankelijkheid van België in 1830 vaak op anachronistische wijze geciteerd als ‘De Belgen zijn de dappersten aller Galliërs’.

Ambiorix werd tot in de 19e eeuw vergeten. Als België in 1830 onafhankelijk wordt, besluit de Belgische regering in het nationale verleden te spitten naar historische figuren die als nationale helden kunnen dienen. In Caesars verslag over de Gallische oorlogen stuit men op Ambiorix en zijn daden. De dichter Joannes Nolet de Brauwere van Steeland vestigt in 1841 met een lyrisch epos de aandacht op deze Ambiorix. Op 5 september 1866 wordt vervolgens een standbeeld van Ambiorix opgericht op de Grote Markt van Tongeren. Er is geen zekerheid of hij ooit in Tongeren geweest is….

GPSwalking.nl(Pliniuswal) N50 46.948 E5 27.671
Plinius de Oudere werd geboren te Novum Comum dat tegenwoordig Como heet in 23 of 24 n.Chr. en kwam om het leven in de buurt van Stabiae door de gevolgen van de uitbarsting van de Vesuvius op 25 augustus 79.

Hij kwam uit een rijke familie, wat betekent dat hij ten minste 400.000 sestertie in bezit had. Het was voor hem hierdoor mogelijk om te studeren.

Plinius was Romeins ridder onder de keizers Claudius, Nero en Vespasianus en advocaat en adviseur gedurende het keizerschap van Vespasianus.

Plinius de Oudere kwam naar Rome om voor een onbekende tijd in het leger te dienen. Hij zou naar Germanië zijn gegaan in de cavalerie. Zijn eenheid was gestationeerd in Xanten (Castra Vetera) aan de Neder-Rijn. Plinius zou terug zijn gekomen in Rome voor of in het jaar 52 waarschijnlijk om Pomponius naar Rome te vergezellen.

Een andere bron vertelt ons echter dat hij dienst deed in het leger in Germanië in de periode 46-58. Plinius heeft veel beschreven over het leven in Gallië.

GPSwalking.nlMiddeleeuwse Wallen N50 46.989 E5 27.934
In de middeleeuwen kwam Tongeren in het vizier van het hertogdom Brabant. Door frequente aanvallen én de bouwvallige staat van de 4de-eeuwse Romeinse muur, was er dringend nood aan een nieuwe stadsomwalling.

De bouwwerken daarvan startten in 1241 en duurden maar liefst 50 jaar.

Middeleeuwse stadsomwalling
De nieuwe middeleeuwse omwalling met 6 stadspoorten en 13 torens ommuurde een stadsoppervlakte van 54 hectare – dat zijn zo’n 100 voetbalvelden. De best bewaarde stukken vind je langs de Elfde Novemberwal en de Leopoldwal.

In de 12e eeuw was de tweede Romeinse omwalling in verval geraakt en was de stad niet langer beschermd tegen invallen van rondtrekkende legers. Na de plunderingen en daaropvolgende stadsbranden van 1180 en 1213 werd besloten een nieuwe omwalling te bouwen. De bouw van de werken werd aangevat rond 1240 en verliep in verschillende fases.

GPSwalking.nlDe middeleeuwse omwalling telde zes poorten waarvan enkel de Moerenpoort (of Visépoort) bewaard is gebleven.

Valentius N50 46.953 E5 28.085
Sint-Valentijn, de heilige die volgens een legende leefde er tijdens de regering van keizer Claudius II Gothicus (268-270) een priester in Rome, genaamd Valentinus. Andere verhalen spreken over een bisschop Valentinus in de stad Terni. Was hij bisschop in Tongeren?

Neen. In 1828 ziet ‘Lowieke’ Paquay, alias het heilig paterke van Hasselt, in Tongeren het levenslicht. Als minderbroeder krijgt hij in 1849 de kloosternaam Valentius. Na zijn priesterwijding wordt hij naar Hasselt gestuurd. Hier verblijft hij bijna ononderbroken tot aan zijn dood in 1905. Op 9 november 2003 wordt hij zalig verklaard door paus Johannes Paulus II.

GPSwalking.nlKapel Sint-Jacobsgasthuis N50 46.942 E5 28.097
Het eerste Sint-Jacobsgasthuis werd gesticht als een herberg die enkel onderdak verschafte aan pelgrims die op weg waren naar Santiago de Compostella.

Het gasthuis bevond zich samen het oude begijnhof aan de Heirbaan Tongeren-Bonen in de buurt van de Kruispoort.

De precieze stichtingsdatum van het gasthuis ligt niet vast, maar een oorkonde uit 1235 spreekt over een schenking aan het gasthuis die zich 40 jaar eerder had voltrokken.

Men kan dus stellen dat het gasthuis al vóór 1195 bestond. Door de bouw van de middeleeuwse omwalling in de tweede helft van de 13e eeuw kwam het gasthuis buiten de stadsmuren te liggen.

GPSwalking.nlIn 1276 werden het gasthuis en de gasthuiskapel afgebroken zodat de grachten, die de stad moesten beschermen, verbreed konden worden. In het voorjaar van 1283 werd begonnen met de bouw van een nieuw gasthuis op een perceel binnen de muren ter hoogte van de Maastrichterpoort.

In de kapel zit nu de VVV alwaar we een gratis toegangsbewijs voor de Moerenpoort ophalen. Heden ligt achter dit Hospitaalplein het shopping center Julianus

Antiek- en Brocantemarkt N50 46.931 E5 28.230
Het begon Augustus 1976. Zeven Tongenaren organiseerden een Tongerse vlooienmarkt. Het bleek een lumineus idee. Want die eerste bescheiden editie groeide uit tot de allergrootste antiek- en brocantemarkt van de Benelux.

De Antiekmarkt is er elke zondag. Het héle jaar door. Zelfs tijdens de winterperiode en bij een typisch Belgisch weertje.

GPSwalking.nlEen groot deel van deze Antiekmarkt is namelijk comfortabel overdekt in de Eburonenhal of de Julianus-parking.

8. Held van België
Ambiorix is tegenwoordig een van de beroemdste figuren uit de (Keltische) geschiedenis van België. In de verhalen van Suske en Wiske blijkt Lambik een oud Belgisch stamhoofd als voorvader te hebben gehad, genaamd Lambiorix.

In Asterix en de Belgen besluiten Asterix, Obelix, Idefix en Abraracourcix naar Belgica te gaan omdat ze gehoord hebben dat Caesar "de Belgen" dapperder vindt dan hen, de Galliërs. Het Belgische stamhoofd dat ze daar ontmoeten, Vandendomme (in de originele versie "Gueuzelambix"), lijkt zelfs wat op moderne voorstellingen van Ambiorix.

GPSwalking.nlMoerenpoort N50 46.753 E5 28.288
De Moerenpoort of Moerentoren is de nog enige overblijvende middeleeuwse stadspoort in de Belgische stad Tongeren. Moeren verwijst naar de vroeger aanwezige moerassen.

De moerenpoort, die aansloot op de weg naar Wezet, werd gebouwd tussen 1257 en 1264 op de restanten van de Romeinse omwalling uit de tweede eeuw na Chr.

In 1347 werd de Moerenpoort verwoest bij een aanval van de soldaten van de prins-bisschop van Luik Adolf II van der Mark. In 1379 werd de heropbouw van de Moerenpoort aangevat. De voorbouw, waaraan men de houten poort aanhechtte om de doorgang af te sluiten, werd in 1673 door de Franse troepen verwoest. Dankzij een afspraak tussen de bewoners van het Sint-Catharina Begijnhof en de troepen bleef de Moerenpoort gevrijwaard van de Franse verwoestingen.

GPSwalking.nlNeem zeker ook een kijkje binnen: er is een historisch museum met spectaculair zicht over de stad. Toegang vooraf regelen bij VVV aan het Julianus.

Lakenmakerstoren N50 46.721 E5 28.158
De Lakenmakerstoren staat tussen de Kastanjewal en de Sint-Ursulastraat in Tongeren. Van de halfronde constructie, in breuksteen en silex, bleef slechts de onderste bouwlaag bewaard.

De toren maakte deel uit van de middeleeuwse verdedigingsmuur langs de Jeker. Iedere toren werd door een van de stedelijke ambachten verdedigd, wat de naam van het bouwwerk verklaart.

GPSwalking.nlJeker N50 46.722 E5 28.197
De Jeker (Frans: Geer; Waals: Djer) is een rivier die in het Belgische Lens-Saint-Servais nabij Borgworm ontspringt, door een groot gedeelte van Haspengouw stroomt en bij de Nederlandse stad Maastricht in de Maas vloeit. Nabij Tongeren en Bitsingen kruist de Jeker de Nederlands-Franse taalgrens.

De Jeker is ongeveer 55 km lang. Met name nabij de monding in de Maas heeft het Jekerdal vrij steile hellingen, in sommige gevallen bedekt met hellingbossen. Het grootste hoogteverschil (nabij Bassenge) bedraagt 75 meter.

Het dal van de Jeker is in duizenden jaren door de beek uitgesleten. Vanaf Wonk tot aan Maastricht bevindt zich aan de oostzijde van het beekdal het Plateau van Caestert met onder andere de Sint-Pietersberg. Aan de westzijde van het Jekerdal ligt tussen Kanne en Maastricht de Cannerberg, waarvan het zuidelijke deel ook Muizenberg genoemd wordt.

9. De waarheid
Het is niet zeker of Ambiorix echt bestaan heeft, omdat Julius Caesars "De Bello Gallico" de enige authentieke bron is waarin zijn naam vermeld wordt en alle historici hun documentatie uitsluitend hieruit hebben geput. Dit geldt voor alle informatie over de Gallische oorlogen. Sommige historici hebben gesuggereerd dat Caesar Ambiorix mogelijk verzonnen heeft om de afslachting van zijn troepen in Gallië te kunnen verantwoorden aan Rome.

De vraag of Ambiorix nu werkelijk bestaan heeft, laait in 2005 weer op als hij genomineerd wordt voor de titel van De Grootste Belg. Hij wordt vierde. Hoe dan ook, historici en fans van Belgische folklore gaan er over het algemeen van uit dat Ambiorix wel degelijk ooit geleefd heeft.

Begijnhof van Sint-Catharina N50 46.739 E5 28.148
Het Begijnhof van Tongeren of Begijnhof van Sint-Catharina is een begijnhof in de Belgische stad Tongeren en behoort tot de oudste begijnhoven van Vlaanderen. Het begijnhof wordt tot het zogenoemde stedelijke type gerekend en ligt in het zuidoosten van het stadscentrum.

Het werd gesticht in het midden van de 13de eeuw. Vanaf 1257 begonnen de begijnen op de ‘Dries’ of ‘Moere’, een aan hen geschonken grond in de nabijheid van de Moerenpoort en binnen de middeleeuwse omwalling hun hof uit te bouwen.

Het Tongerse begijnhof is een stratenbegijnhof met een langgerekt schaakbordschema van straten, steegjes en pleintjes en met de kerk als centrum. Voor de ommuring van het hof werd gebruik gemaakt van een deel van de middeleeuwse muur langs de Jeker.

In de 17de eeuw groeide de begijnenbevolking aan tot 300. Daarom werd in 1648 de boomgaard aan de westzijde omgevormd tot een nieuw plein, Onder de Linde, dat werd omgeven door achttien stenen huizen met een voortuintje, omdat de achtergevel wordt gevormd door de blinde hofmuur.

GPSwalking.nlDe infirmerie langs de middeleeuwse muur met de Lakenmakerstoren. Het bruggetje over de Jeker brengt de wandelaar terug op de bomenrijke ringlaan en het stadspark De Motten.

Sint-Ursulakapel  (Sint-Ursulastraat) N50 46.732 E5 28.192
Deze kapel wordt als museum gebruikt.

Tegenwoordig een mooie tentoonstellingsruimte met aangrenzend, in de voormalige, pas gerestaureerde infirmerie, een prachtige brasserie.

(Begijnhofkerk) N50 46.757 E5 28.166
Gebouwd in 1294 Gewijd aan Catharina van Alexandrië.

De Sint-Catharinakerk, ook bekend als Begijnhofkerk of Paterskerk, is een voormalig kerkgebouw. De Sint-Catharinakerk staat centraal in het begijnhof van Tongeren.

GPSwalking.nlHet basilicale gebouw bestaat uit een driebeukig schip met zes traveeën, een koor van één travee onder een zadeldak bedekt met leien en een peerspits op de kruising. Zowel aan de noordzijde als aan de zuidzijde van de kerk bevindt zich een sacristie.

De middenbeuk en het koor vormen de oudste gedeelten van de kerk, deze vroeggotische onderdelen zijn opgetrokken in vuursteen. De vroeggotische Sint-Catharinakerk (1294) is een typische begijnenkerk: een middenbeuk met een korte overgang van het zadeldak naar de twee lessenaarsdaken van de zijbeuken. De kerk heeft een indrukwekkend barok meubilair.

Zolang als de restauratie van de kerk niet is gebeurd, is ze enkel open tijdens de uren van de tentoonstellingen die er worden gehouden.

GPSwalking.nlBegijnhofmuseum Beghina N50 46.731 E5 28.067
Op het idyllisch pleintje Onder de Linde vind je het museum, een authentieke woning uit 1660. De begijntjes zijn verdwenen maar de sfeeer hangt er nog steeds. Wie waren de begijnen? Geen kloosterling, geen leek. Niet van deze wereld, maar wel leven in de wereld, niet van de kerk, maar wel religieus. Mooi museum, heerlijke sfeer.

10. Het werkelijke beeld van Ambiorix
Niemand weet hoe Ambiorix er werkelijk uitzag. Zijn standbeeld in Tongeren is een romantische voorstelling van hoe hij eruit zou kunnen hebben gezien aan de hand van latere verslagen van Romeinse geschiedschrijvers.

Aangezien Ambiorix door Caesar in al zijn geschriften rondom de slag rond Atuaca prominent genoemd wordt, moet hij een aristocratische achtergrond hebben gehad met diepgewortelde familiebanden binnen de stam der Eburonen. Ambiorix is minimaal twee maal aanwezig geweest op een landdag die door Caesar werd georganiseerd. Ter plaatse ontving hij samen met andere Gallische leiders de fiscale instructies van de Romeinen.

GPSwalking.nlHet was dan de taak van de Gallische delegatie om deze eisen over te brengen op de stam en de stamoudsten. Het is daarmee allerminst zeker dat Ambiorix de bron was van een opstand, aangezien hij in deze minimaal slechts een boodschapper was.

Hoe dan ook, wij zien Ambiorix als een nationale held van België, die Caesar lesje heeft geleerd. Hij is ook onze held, de held van de Taxandriërs, de Kempenaren, de Brabanders, de Zuid-Nederlanders.

Hij staat dan ook heel stoer te pronken in Tongeren. We nemen ene pint op zijn gezondheid (want we hebben nooit gehoord dat hij dood gegaan is…. Van Caesar weten we dat wel.)

Na Caesar N50 46.691 E5 28.076
Ongetwijfeld heeft de bevolking onder de represailles zwaar te lijden gehad, maar het is onwaarschijnlijk dat de Eburonen volledig uitgeroeid werden. Uit de archeologie en de toponymie blijkt dat niet. Later vinden we in het gebied van de Eburonen: de Frisiavones, de Texuandri, de Tungri, de Bataven en de Ubii.

De evolutie in de huisplattegronden in de Kempen is met de verdwijning van de Eburonen en de herbevolking van het gebied in verband gebracht.

Germanen of Kelten ?
Hoewel de Eburonen als 'Oude Belgen' (Belgae) beschouwd worden, die overwegend uit Keltische stammen bestonden, rekent Caesar hen tot de zogenaamde Germani cisrhenani, Germaanse stammen die ten westen van de Rijn woonden, en waarschijnlijk verschilden van de Belgae. (Tacitus suggereert dat Caesar de eerste was om deze Germaanse stammen met de naam Germanen aan te duiden.)

Over de waarde die aan deze en dergelijke uitspraken van Caesar mag gehecht worden, is veel discussie. Ook over hun juiste woongebied en hun etnische oorsprong is het laatste woord nog niet gezegd. Op basis van muntvondsten en muntconcentraties is bijvoorbeeld vast te stellen dat er Eburonen in het oostelijk deel van het Nederlandse rivierengebied en in Belgisch Limburg woonden.

De namen van hun koningen zijn zuiver Keltisch. Dat lijkt er op te wijzen dat bij de Eburonen tenminste de hogere klasse Keltisch was of althans "gekeltificeerd", dat wil zeggen de taal en de gebruiken van de Kelten had overgenomen.

GPSwalking.nlGevangenis N50 46.675 E5 27.982
De gevangenis past bij de juridische diensten in Tongeren. In de middeleeuwen werden gevangenen in Tongeren opgesloten in een van de torens van de Kruispoort of in het huis van de bode van de schepenbank. Tot 1677 deed ook het raadhuis aan de Grote Markt dienst als gevangenis. In 1737 na de brand werd begonnen met de bouw van het nieuwe stadhuis op de plaats van de vroegere lakenhal. Op de benedenverdieping van het stadhuis werden cellen ingericht onder de arduinen steektrap.

Vanaf 1830 werd het gevangeniswezen verzelfstandigd. Van 1844 tot 2005 fungeerde dit gebouw als penitentiaire inrichting als cellengevangenis. In 1902 kwam er ook een vrouwenafdeling bij. Vanaf 2009 doet het gebouw dienst als Vlaamse jeugdgevangenis.

GPSwalking.nlIn het Tongerse detentiecentrum kunnen er tot 15 jongeren opgevangen worden . Het gaat om minderjarigen die zeer zware feiten hebben gepleegd en zich moeten verantwoorden voor een speciale kamer binnen de jeugdrechtbank. Op dit moment zijn er acht jongeren geplaatst. Begin 2020 wordt de inrichting gesloten.

Daarmee zijn we aan het einde van deze wandeling gekomen. Het duurde even voordat ik de informatie over deze plaats in een goed verhaal heb kunnen vatten. Over de strijd van Caesar tegen Belgica is veel onderzoek gedaan. Zoveel zelfs dat, vanwege de vele onzekerheden en veronderstellingen, de juiste toedracht van de gebeurtenissen verwarring opleveren.

GPSwalking.nlDe kern van het verhaal van Ambiorix is juist en Tongeren heeft dat goed opgepakt. Zo goed zelf, dat we ons 2000 jaar teug waanden in de tijd.

Rest nog de vraag wat de lokale inwoners hebben overgenomen van de Romeinen. 300 jaar lang woonden ze in harmonie met de omgeving. 7000 Romeinen, met aanhang nog veel meer, woonden in de civitas, een ommuurde plaats met stenen huizen en grote tempels en pleinen. Ze moesten allemaal eten en drinken. En hun paarden kregen hooi. Wie betaalde dat en wie ontving er de geldstukken voor. Waren dat de Belgen? Tongerenaren in hun houten huis? Waarom vinden we in de Middeleeuwen geen geld terug? Waarom woonden niet alle Belgen in een stenen huis, nadat de Romeinen waren vertrokken….? Ze bouwden zelf huizen van hout, alsof men niets geleerd had en niets overgenomen had van de luxe die er bestond. Waarom, oh waarom, is de erfenis van de Romeinen niet overgenomen…..? En dat geldt voor veel plaatsen waar de Romeinen geweest zijn.

Startpunt

  • Start/finish/parkeerplaats Luikersteenweg 1 Tongeren N50 46.518 E5 27.646, Supermarkt Carrefour

Geraadpleegde websites

POI’s

  • Geschiedenis Tongeren N50 46.550 E5 27.672
  • De Velinx theater N50 46.532 E5 27.718
  • Velinxtoren N50 46.580 E5 27.685
  • Gallië N50 46.641 E5 27.671
  • Spaans huis N50 46.702 E5 27.777
  • Art Nouveau woningen N50 46.711 E5 27.820
  • Sint-Jan-de-Doperkerk N50 46.699 E5 27.879
  • Markten N50 46.806 E5 27.801
  • Ambiorix N50 46.835 E5 27.796
  • Onze Lieve Vrouw Geboorte basiliek N50 46.855 E5 27.889
  • Maria, Oorzaak Onzer Blijdschap N50 46.865 E5 27.891
  • Onze-Lieve-Vrouwebasiliek N50 46.861 E5 27.914
  • Teseum: archeologische site N50 46.853 E5 27.912
  • Stadhuis van Tongeren N50 46.823 E5 27.853
  • Oorlogsgedenkteken, Tongeren N50 46.832 E5 27.865
  • Vrijthof N50 46.827 E5 27.928
  • Julius Caesar N50 46.841 E5 27.907
  • Limburgs Hof van Assisen N50 46.839 E5 27.925
  • Gallo-Romeins Museum N50 46.868 E5 27.969
  • Vakwerkhuis HEMA N50 46.903 E5 27.901
  • Flavius Claudius Julianus N50 46.892 E5 27.839
  • Koninklijke Muziekmaatschappij Casino N50 46.810 E5 27.564
  • Watertoren N50 46.841 E5 27.518
  • omwalling (2e eeuw) N50 47.003 E5 27.516
  • Tempel (90-130 nC) N50 47.028 E5 27.599
  • Tempelcomplex N50 47.028 E5 27.599
  • (Pliniuswal) N50 46.948 E5 27.671
  • Middeleeuwse Wallen N50 46.989 E5 27.934
  • Valentius N50 46.953 E5 28.085
  • Kapel Sint-Jacobsgasthuis N50 46.942 E5 28.097
  • Antiek- en Brocantemarkt N50 46.931 E5 28.230
  • Moerenpoort N50 46.753 E5 28.288
  • Lakenmakerstoren N50 46.721 E5 28.158
  • Jeker N50 46.722 E5 28.197
  • Begijnhof van Sint-Catharina N50 46.739 E5 28.148
  • Sint-Ursulakapel N50 46.732 E5 28.192
  • (Begijnhofkerk) N50 46.757 E5 28.166
  • Begijnhofmuseum Beghina N50 46.731 E5 28.067
  • Na Caesar N50 46.691 E5 28.076
  • Gevangenis N50 46.675 E5 27.982
Acties
Navigeer naar startlocatie Download (ZIP) Download (GPX) Bekijk kaart/tracks Bekijk de fotoserie Print wandeling tekst
Startlocatie

Reacties


Wij zijn benieuwd naar uw reactie. Wel hebben we een aantal spelregels waar we u even op willen attenderen

  • Alle velden moeten verplicht worden ingevuld.
  • Uw reactie wordt pas na goedkeuring zichtbaar in de lijst ervaringen.
  • Uw e-mail adres niet wordt getoond op de site.
  • De webmaster behoudt zich het recht uw tekst aan te passen.
  • Het is niet toegestaan email-adressen, enige weblinks of schuttingtaal in de tekst op te nemen. Bij veelvuldig misbruik kan u de mogelijkheid van opslaan worden ontzegd.
  • Als u ons een link wilt doorsturen dan a.u.b. per email.
  • English texts will not be accepted. All input needs to be approved by the webmaster on forehand before be visible on this website. So save yourself the trouble.